امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ 26 می / 5 خرداد

نویسنده: ساموئل (پیمان) سلاحی، نویسنده و پژوهشگر حوزه سیاست و تاریخ

امروز در ایران و جهان چه گذشت؟

روز ۲۶ می، برابر با ۵ خرداد در تقویم خورشیدی، یکی از روزهایی است که در آن می‌توان چند مسیر مهم تاریخ را در کنار هم دید: سیاست، قدرت، ادبیات، صنعت، رسانه، استعمار، نفت و جنبش‌های اجتماعی.

در ایران، این روز با تصمیم شاه طهماسب صفوی برای انتقال پایتخت به قزوین و جایگاه تاریخی هرات پیوند دارد. در جهان، از رفراندوم شارل دوگل در فرانسه تا تولد الکساندر پوشکین، از توسعه صنعت هوانوردی تا مرگ جورج فلوید، مجموعه‌ای از رویدادها دیده می‌شود که هرکدام بخشی از حافظه سیاسی و فرهنگی بشر را ساخته‌اند.

این مقاله، مروری ساده‌نویسی‌شده و تحلیلی بر مهم‌ترین رویدادهای ۲۶ می در ایران و جهان است؛ با هدف آن‌که مخاطب بتواند در زمانی کوتاه، تصویری روشن از پیوند گذشته و امروز به دست آورد.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ قزوین شاه‌نشین ایران شد

در ۲۶ می ۱۵۵۷، شاه طهماسب یکم صفوی تصمیم گرفت شهر قزوین را به عنوان پایتخت ایران برگزیند. پیش از آن، تبریز پایتخت صفویان بود؛ اما نزدیکی تبریز به مرز عثمانی، این شهر را از نظر امنیتی آسیب‌پذیر کرده بود.

قزوین از نظر جغرافیایی موقعیتی مناسب‌تر داشت. این شهر نسبت به تبریز فاصله بیشتری از مرزهای پرتنش غربی داشت و می‌توانست مرکز ارتباطی بهتری میان بخش‌های مختلف ایران صفوی باشد. انتقال پایتخت به قزوین، بخشی از روند تمرکز قدرت در دولت صفوی بود.

منبع پیشنهادی:
https://www.iranicaonline.org/articles/tahmasp-i

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ هرات و جایگاه آن در ایران فرهنگی

شاه طهماسب، در کنار قزوین، برای هرات نیز جایگاهی ویژه در نظر گرفت. هرات شهری مهم در حوزه زبان فارسی، ادبیات ایرانی، هنر، سیاست و تمدن ایران فرهنگی بود.

هرات در دوره‌های مختلف تاریخی، یکی از مراکز مهم فرهنگ فارسی به شمار می‌رفت. این شهر بارها در تاریخ ایران و جهان ایرانی نقش سیاسی و فرهنگی مهمی ایفا کرد. جدایی هرات از ایران در قرن نوزدهم، یکی از نقاط تلخ در تاریخ کاهش نفوذ سرزمینی ایران در شرق فلات ایران بود.

منبع پیشنهادی:
https://www.iranicaonline.org/articles/herat-ii

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ دوگل و رفراندوم در فرانسه

یکی از رویدادهای مهم سیاسی در این روز، به بحران سیاسی فرانسه در دوران شارل دوگل مربوط است. در مه ۱۹۶۸، فرانسه شاهد اعتراضات گسترده دانشجویان و کارگران بود. این اعتراضات، دولت دوگل را با بحرانی جدی روبه‌رو کرد.

دوگل برای سنجش نظر عمومی، تصمیم گرفت به رأی مردم مراجعه کند. او بعدتر در سال ۱۹۶۹ رفراندومی درباره اصلاح ساختار سنا و تمرکززدایی برگزار کرد. وقتی اکثریت رأی‌دهندگان با پیشنهاد او مخالفت کردند، دوگل از قدرت کنار رفت.

اهمیت این رویداد در آن است که یک رهبر سیاسی، شکست در رأی عمومی را پذیرفت و قدرت را ترک کرد. این رفتار، در تاریخ دموکراسی مدرن، نمونه‌ای مهم از مسئولیت‌پذیری سیاسی به شمار می‌رود.

منابع پیشنهادی:
https://en.wikipedia.org/wiki/1969_French_constitutional_referendum
https://www.elysee.fr/en/charles-de-gaulle

مقایسه تاریخی با ایران ۱۳۵۷

در برخی روایت‌ها آمده است که در سال ۱۳۵۷ نیز به محمدرضا شاه پهلوی پیشنهاد شده بود برای سنجش نظر عمومی، به رفراندوم یا نوعی مراجعه مستقیم به مردم فکر کند. اما فضای سیاسی ایران در آن زمان بسیار بحرانی، مبهم و شتاب‌زده بود.

از نگاه علوم سیاسی، تفاوت مهم میان تجربه فرانسه و ایران در این بود که فرانسه توانست بحران را در چارچوب نهادهای سیاسی مدیریت کند، اما ایران وارد مسیر انقلاب و فروپاشی نظم پیشین شد. این تفاوت، تفاوت میان گذار نهادمند و گسست انقلابی است.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ زادروز الکساندر پوشکین

الکساندر سرگیویچ پوشکین، شاعر و نویسنده بزرگ روس، در ۲۶ می ۱۷۹۹ بر اساس تقویم قدیم روسیه متولد شد. تاریخ تولد او در تقویم جدید برابر با ۶ ژوئن است.

پوشکین را پدر ادبیات مدرن روسیه می‌دانند. آثار او در شکل‌گیری زبان ادبی روسی، تخیل ملی روسیه و ادبیات روشنفکری این کشور نقش مهمی داشت.

پوشکین در جوانی به دلیل شعرها و اندیشه‌های آزادی‌خواهانه خود با محدودیت و تبعید روبه‌رو شد. اما همین فشار سیاسی، بخشی از شخصیت ادبی او را شکل داد. او در آثار خود، میان عشق، آزادی، سرنوشت، قدرت و تاریخ روسیه پیوند برقرار کرد.

منابع پیشنهادی:
https://www.britannica.com/biography/Aleksandr-Sergeyevich-Pushkin
https://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_Pushkin

آثار مهم پوشکین

از مهم‌ترین آثار پوشکین می‌توان به این موارد اشاره کرد:

روسلان و لودمیلا
زندانی قفقاز
دختر سروان
بوریس گودونوف
سوارکار مفرغی
قیام پوگاچف

پوشکین در سال ۱۸۳۷ در پی یک دوئل کشته شد. مرگ او تنها مرگ یک شاعر نبود؛ بلکه از نگاه جامعه روسیه، پایان زندگی یکی از نمادهای آزادی ادبی و نبوغ فرهنگی بود.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ آندری توپولف و صنعت هوانوردی

آندری توپولف یکی از برجسته‌ترین مهندسان هوافضا در تاریخ روسیه و شوروی بود. او ده‌ها مدل هواپیما طراحی کرد و نامش با صنعت هوانوردی شوروی گره خورد.

اهمیت توپولف تنها در مهارت مهندسی او نبود. سرگذشت او نشان می‌دهد که در حکومت‌های اقتدارگرا، حتی نخبگان علمی نیز ممکن است قربانی سوءظن سیاسی شوند. توپولف در دوران استالین زندانی شد، اما در همان دوره نیز به طراحی هواپیما ادامه داد.

یکی از مهم‌ترین طرح‌های او، بمب‌افکن Tu-2 بود که در جنگ جهانی دوم مورد استفاده قرار گرفت. این ماجرا نشان می‌دهد که حکومت شوروی، با وجود سرکوب نخبگان، در شرایط جنگی ناچار بود به همان نخبگان برای بقا تکیه کند.

منبع پیشنهادی:
https://www.britannica.com/biography/Andrey-Nikolayevich-Tupolev

توپولف و پارادوکس دولت اقتدارگرا

داستان توپولف از نظر جامعه‌شناسی سیاسی، نمونه‌ای روشن از پارادوکس دولت اقتدارگراست. چنین دولتی از یک سو نخبگان مستقل را تهدید تلقی می‌کند، اما از سوی دیگر، برای توسعه نظامی، صنعتی و فناورانه به همان نخبگان وابسته است.

این تضاد در بسیاری از نظام‌های ایدئولوژیک دیده می‌شود: دولت می‌خواهد علم را کنترل کند، اما بدون آزادی علمی نمی‌تواند پیشرفت پایدار ایجاد کند.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ سیکورسکی و نخستین هلی‌کوپتر مدرن

در ماه می ۱۹۴۰، ایگور سیکورسکی، مهندس روس‌تبار آمریکایی، نخستین نمونه‌های موفق هلی‌کوپتر مدرن را به نمایش گذاشت. او پیش از مهاجرت به آمریکا نیز در روسیه در حوزه طراحی هواپیما فعال بود.

سیکورسکی از چهره‌های مهم تاریخ پرواز است. او در توسعه هواپیماهای چندموتوره و سپس هلی‌کوپترهای عملیاتی نقش اساسی داشت. هلی‌کوپتر بعدها در جنگ، امداد، حمل‌ونقل، پزشکی، آتش‌نشانی و عملیات نجات جایگاهی حیاتی پیدا کرد.

منابع پیشنهادی:
https://www.britannica.com/biography/Igor-Sikorsky
https://connecticuthistory.org/igor-sikorsky-and-his-flying-machines/
https://www.lockheedmartin.com/en-us/who-we-are/business-areas/sikorsky.html

معنی واژه هلی‌کوپتر

واژه هلی‌کوپتر از دو ریشه یونانی ساخته شده است:

Helix به معنای مارپیچ
Pteron به معنای بال

این نام، به ساختار پرواز عمودی و چرخش پره‌های هلی‌کوپتر اشاره دارد.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ سخاوت علی‌زاده و روزنامه‌نگاری ایرانی

سخاوت علی‌زاده، نویسنده، روزنامه‌نگار و داستان‌نویس ایرانی، در پنجم خرداد ۱۳۲۶ در سراب آذربایجان شرقی متولد شد. او از جوانی وارد فضای مطبوعات شد و بعدها در نشریات مختلف ایران و رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور فعالیت کرد.

علی‌زاده با مجله روشنفکر، روزنامه اطلاعات، گزارش روز و دنیای سخن همکاری داشت. او پس از انقلاب ۱۳۵۷ و محدود شدن فضای رسانه‌ای، به نوشتن کتاب و داستان روی آورد و بخشی از فعالیت فرهنگی خود را در خارج از ایران ادامه داد.

سرگذشت او، بخشی از تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانی در دوران انقلاب، توقیف مطبوعات، مهاجرت و ادامه کار فرهنگی در تبعید است.

اهمیت سخاوت علی‌زاده در تاریخ رسانه

زندگی حرفه‌ای علی‌زاده نشان می‌دهد که روزنامه‌نگاری در ایران فقط یک شغل رسانه‌ای نبوده، بلکه همواره با سیاست، قدرت، سانسور، مهاجرت و حافظه اجتماعی پیوند داشته است.

در تاریخ معاصر ایران، بسیاری از روزنامه‌نگاران مجبور شدند میان سکوت، سازش، خروج از کشور یا ادامه کار در فضای محدود یکی را انتخاب کنند. علی‌زاده نمونه‌ای از نسلی بود که روزنامه‌نگاری را با ادبیات و روایت اجتماعی پیوند زد.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ خسرو انوشیروان و بازی شطرنج

در روایت‌های تاریخی آمده است که هارون‌الرشید، خلیفه عباسی، در حدود سال ۸۰۰ میلادی، برای شارلمانی، امپراتور فرانک‌ها، هدیه‌هایی فرستاد. در میان این هدایا، یک صفحه شطرنج نیز وجود داشت.

در همین روایت‌ها، به نقش ایران ساسانی نیز اشاره می‌شود. گفته شده است که خسرو انوشیروان، پادشاه ساسانی، بازی شطرنج را که ریشه هندی داشت، در قلمرو ایران رواج داد. هدف از رواج این بازی، تقویت حافظه، تمرکز، محاسبه و قدرت تصمیم‌گیری دانسته شده است.

شطرنج از هند به ایران، از ایران به جهان اسلام و سپس از جهان اسلام به اروپا راه یافت. این مسیر نشان می‌دهد که تمدن‌ها در برخورد، ترجمه و تبادل فرهنگی رشد می‌کنند.

شطرنج؛ از بازی تا سیاست

شطرنج فقط یک سرگرمی نیست. این بازی، نوعی تمرین ذهنی برای آینده‌نگری، شناخت رقیب، مدیریت منابع و سنجش پیامدهای تصمیم است. به همین دلیل، در فرهنگ سیاسی نیز بارها از شطرنج به عنوان استعاره‌ای برای قدرت، جنگ و دیپلماسی استفاده شده است.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ اورنگ‌زیب و قدرت‌طلبی در هند

در ۲۶ می ۱۶۵۹، اورنگ‌زیب خود را امپراتور هند اعلام کرد. او پیش از رسیدن به قدرت، پدرش شاه‌جهان را کنار زد و برادران خود را از صحنه حذف کرد.

اورنگ‌زیب از چهره‌های بحث‌برانگیز تاریخ هند است. برخی او را پادشاهی مقتدر می‌دانند، اما بسیاری از مورخان سیاست‌های سخت‌گیرانه مذهبی و قدرت‌طلبی خانوادگی او را از عوامل تضعیف تدریجی امپراتوری گورکانی می‌دانند.

جانشینی قدرت و بحران مشروعیت

سرگذشت اورنگ‌زیب نشان می‌دهد که در نظام‌های غیرمشروطه، مسئله جانشینی می‌تواند به خشونت خانوادگی، حذف رقیبان و بحران مشروعیت تبدیل شود.

وقتی قدرت به قانون، نهاد و رأی عمومی وابسته نباشد، انتقال قدرت معمولاً با توطئه، سرکوب و خونریزی همراه می‌شود. این الگو در بسیاری از امپراتوری‌های تاریخی دیده شده است.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ ادعای استرالیا بر قطب جنوب

در ۲۶ می ۱۹۳۳، استرالیا که در آن زمان در چارچوب امپراتوری بریتانیا قرار داشت، ادعای مالکیت بر بخش بزرگی از قطب جنوب را مطرح کرد.

این رویداد را باید در چارچوب تاریخ استعمار دید. قدرت‌های اروپایی و دولت‌های وابسته به آنها، نه‌تنها سرزمین‌های مسکونی را تصرف کردند، بلکه بر مناطق دورافتاده، یخ‌زده و فاقد جمعیت گسترده نیز ادعای مالکیت داشتند.

امروز مسئله قطب جنوب بیشتر در چارچوب حقوق بین‌الملل، محیط زیست، پژوهش علمی و منابع طبیعی بررسی می‌شود.

قطب جنوب و مسئله استعمار نو

قطب جنوب نمونه‌ای از این واقعیت است که استعمار همیشه فقط با اشغال شهرها و ملت‌ها آغاز نمی‌شود. گاهی استعمار با نقشه، ادعا، نام‌گذاری، پیمان‌نامه و کنترل علمی یا حقوقی بر مناطق دوردست پیش می‌رود.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ پیمان لندن و مسکو

در سال ۱۹۴۲، در جریان جنگ جهانی دوم، بریتانیا و شوروی پیمانی برای همکاری دوجانبه امضا کردند. این پیمان در شرایطی شکل گرفت که آلمان نازی به شوروی حمله کرده بود و بریتانیا نیز درگیر جنگ با محور فاشیستی بود.

برای ایران، روابط لندن و مسکو همیشه حساسیت تاریخی داشته است. یکی از نمونه‌های مهم آن، قرارداد ۱۹۰۷ میان روسیه و بریتانیا بود که ایران را به مناطق نفوذ تقسیم کرد.

این سابقه باعث شد که در حافظه سیاسی ایرانیان، نزدیکی قدرت‌های خارجی همواره با نگرانی و بدبینی تاریخی همراه باشد.

ایران میان قدرت‌های بزرگ

تجربه ایران در قرن نوزدهم و بیستم نشان داد که کشورهایی با موقعیت ژئوپلیتیک حساس، اگر دولت ملی نیرومند و نهادهای پایدار نداشته باشند، به میدان رقابت قدرت‌های خارجی تبدیل می‌شوند.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ اعلامیه چین و روسیه در ۱۹۹۷

در ماه می ۱۹۹۷، رهبران وقت چین و روسیه در مسکو اعلامیه‌ای مشترک امضا کردند. در این اعلامیه، دو کشور با جهان تک‌قطبی و گسترش ناتو مخالفت کردند و خواستار نظمی چندقطبی در روابط بین‌الملل شدند.

این اعلامیه در فضای پس از جنگ سرد منتشر شد؛ زمانی که آمریکا خود را قدرت برتر نظام جهانی می‌دید و ناتو نیز به سمت گسترش در شرق اروپا حرکت می‌کرد.

از نگاه نظریه‌های روابط بین‌الملل، این موضع‌گیری را می‌توان نشانه‌ای از تلاش قدرت‌های بزرگ غیرغربی برای محدود کردن هژمونی آمریکا دانست.

چندقطبی شدن جهان

امروز نیز بحث درباره جهان چندقطبی همچنان ادامه دارد. رقابت آمریکا، چین، روسیه، اتحادیه اروپا و قدرت‌های منطقه‌ای نشان می‌دهد که نظم جهانی پس از جنگ سرد وارد مرحله‌ای تازه شده است؛ مرحله‌ای که در آن، قدرت نه در یک مرکز، بلکه در چند قطب توزیع می‌شود.

امروز در ایران و جهان چه گذشت؛ رویدادهای دیگر ۲۶ می

۴۵۱ میلادی؛ آزادی مذهبی ارمنیان در قلمرو ایران ساسانی

در دوران ساسانیان، دولت ایران مسیحی بودن ارمنیان را به رسمیت شناخت و اعلام کرد که در امور مذهبی ارمنستان مداخله نخواهد کرد. این رویداد از نظر تاریخ ادیان و سیاست امپراتوری، اهمیت ویژه‌ای دارد.

ارمنستان نخستین کشور مسیحی جهان شناخته می‌شود و رابطه آن با ایران ساسانی همواره ترکیبی از رقابت سیاسی و همزیستی فرهنگی بود.

۱۲۵۳ میلادی؛ زلزله مرگبار در ژاپن

در این روز، زمین‌لرزه‌ای سخت در ژاپن هزاران قربانی گرفت. ژاپن به دلیل موقعیت زمین‌شناختی خود، در طول تاریخ بارها با زلزله‌های شدید روبه‌رو شده است.

این تجربه تاریخی باعث شد ژاپن در دوره مدرن، یکی از پیشرفته‌ترین نظام‌های مدیریت بحران، مهندسی ضدزلزله و آموزش عمومی را توسعه دهد.

۱۸۶۸ میلادی؛ پایان محاکمه پارلمانی اندرو جانسون

در ۲۶ می ۱۸۶۸، محاکمه پارلمانی اندرو جانسون، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، در سنای این کشور پایان یافت. او تنها با اختلاف یک رأی از برکناری نجات پیدا کرد.

این رویداد یکی از نمونه‌های مهم نظارت قانونی بر قدرت اجرایی در نظام سیاسی آمریکاست. محاکمه پارلمانی نشان می‌دهد که حتی رئیس‌جمهور نیز در برابر قانون و نهادهای سیاسی پاسخ‌گوست.

۱۸۹۶ میلادی؛ نیکلای دوم تزار روسیه شد

در این روز، نیکلای دوم به عنوان تزار روسیه تاج‌گذاری کرد. او آخرین تزار روسیه بود و سلطنتش با انقلاب ۱۹۱۷ پایان یافت.

سرنوشت نیکلای دوم نشان داد که بی‌توجهی به اصلاحات سیاسی، نارضایتی اجتماعی، جنگ، فقر و بحران مشروعیت می‌تواند حتی امپراتوری‌های بزرگ را به سقوط بکشاند.

۱۹۰۷ میلادی؛ تولد جان وین

جان وین، بازیگر مشهور سینمای آمریکا، در ۲۶ می ۱۹۰۷ متولد شد. او بیش از هر چیز با فیلم‌های وسترن شناخته می‌شود و در فرهنگ عامه آمریکا، به نماد مردانگی کلاسیک، قهرمان مرزی و فردگرایی آمریکایی تبدیل شد.

۱۹۰۸ میلادی؛ کشف نفت در مسجدسلیمان

در ۲۶ می ۱۹۰۸، نفت در مسجدسلیمان کشف شد. این رویداد یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در تاریخ ایران و خاورمیانه بود.

کشف نفت، ایران را وارد مرحله‌ای تازه کرد؛ مرحله‌ای که در آن اقتصاد، سیاست، استعمار، دولت‌سازی، کودتا و روابط خارجی با نفت پیوند خوردند.

منابع پیشنهادی:
https://www.britannica.com/place/Masjed-Soleyman
https://www.britannica.com/topic/Anglo-Iranian-Oil-Company

نفت و سرنوشت دولت مدرن در ایران

نفت برای ایران تنها یک منبع اقتصادی نبود. نفت، ساختار دولت، رابطه حکومت با جامعه، نقش قدرت‌های خارجی و حتی الگوی توسعه را تغییر داد.

از مسجدسلیمان تا ملی شدن نفت، از قراردادهای نفتی تا کودتای ۲۸ مرداد، نفت همواره در قلب سیاست ایران قرار داشته است.

۱۹۴۵ میلادی؛ درخواست ایران برای خروج نیروهای خارجی

پس از پایان جنگ جهانی دوم در اروپا، دولت ایران اعلام کرد که از آمریکا، بریتانیا و شوروی خواهد خواست نیروهای خود را از ایران خارج کنند.

آمریکا و بریتانیا نیروهای خود را خارج کردند، اما شوروی با تأخیر و بهانه‌جویی، زمینه بحران آذربایجان و فرقه دموکرات را فراهم کرد. این رویداد یکی از مهم‌ترین بحران‌های سیاسی ایران پس از جنگ جهانی دوم بود.

۱۹۸۱ میلادی؛ تشکیل شورای همکاری خلیج فارس

در جریان جنگ ایران و عراق، شش کشور عربی جنوب خلیج فارس تصمیم به تشکیل شورای همکاری خلیج فارس گرفتند. این شورا شامل عربستان سعودی، کویت، بحرین، قطر، امارات متحده عربی و عمان شد.

شکل‌گیری این شورا، بخشی از معماری امنیتی جدید منطقه پس از انقلاب ۱۳۵۷ و آغاز جنگ ایران و عراق بود.

منبع پیشنهادی:
https://www.gcc-sg.org/en-us/Pages/default.aspx

۲۰۰۴ میلادی؛ میانگین سن نظامیان آمریکایی در جنگ عراق

در گزارش‌های رسانه‌ای آمریکا آمده بود که میانگین سن نظامیان آمریکایی در جنگ عراق، بالاتر از میانگین سن سربازان این کشور در جنگ‌های کره و ویتنام بود.

این موضوع نشان‌دهنده تغییر ساختار ارتش آمریکا، نقش نیروهای ذخیره و حرفه‌ای شدن جنگ‌های جدید است.

۲۰۱۳ میلادی؛ حمله مائوئیست‌ها در هند

در شرق هند، شورشیان مائوئیست به کاروانی از سیاستمداران و قانون‌گذاران حمله کردند. این حادثه ده‌ها کشته و زخمی برجا گذاشت.

این رویداد بار دیگر مسئله شکاف طبقاتی، شورش‌های روستایی، خشونت سیاسی و توسعه نامتوازن در هند را برجسته کرد.

۲۰۲۰ میلادی؛ مرگ جورج فلوید و موج اعتراضات جهانی

در ۲۵ می ۲۰۲۰، جورج فلوید، مرد سیاه‌پوست آمریکایی، در جریان بازداشت پلیس در مینیاپولیس جان باخت. انتشار ویدئوی این حادثه، موج بزرگی از اعتراضات را در آمریکا و سپس در بسیاری از کشورهای جهان به راه انداخت.

افسر پلیس، درک شووین، بعداً به ۲۲ سال و نیم زندان محکوم شد. مرگ جورج فلوید به یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در بحث نژاد، خشونت پلیس، عدالت کیفری و جنبش Black Lives Matter تبدیل شد.

منابع پیشنهادی:
https://www.britannica.com/event/George-Floyd-killing
https://en.wikipedia.org/wiki/Murder_of_George_Floyd
https://arxiv.org/abs/2106.10281

جورج فلوید و روان‌شناسی اعتراض جمعی

مرگ جورج فلوید فقط یک حادثه پلیسی نبود. این حادثه به محرکی برای خشم انباشته، حافظه جمعی تبعیض و اعتراض به خشونت نهادی تبدیل شد.

از نگاه روان‌شناسی اجتماعی، چنین حوادثی زمانی به جنبش گسترده تبدیل می‌شوند که یک رویداد مشخص، احساس بی‌عدالتی تاریخی را فعال کند. در این وضعیت، نام یک فرد به نماد یک مسئله ساختاری تبدیل می‌شود.

جمع‌بندی؛ امروز در ایران و جهان چه گذشت و چرا مهم است؟

مرور رویدادهای ۲۶ می نشان می‌دهد که تاریخ، مجموعه‌ای از خبرهای پراکنده نیست. انتقال پایتخت صفویان، نقش هرات در ایران فرهنگی، رفراندوم دوگل، تولد پوشکین، توسعه صنعت هوانوردی، کشف نفت مسجدسلیمان، تشکیل شورای همکاری خلیج فارس و مرگ جورج فلوید، همگی به مسئله قدرت، جامعه، فرهنگ و تغییرات تاریخی مربوط‌اند.

برای ایران، چنین روزهایی فرصتی برای بازخوانی مسیر تاریخی خود است؛ از قزوین و هرات تا نفت و انقلاب، از مسئله قدرت مرکزی تا نقش قدرت‌های خارجی، از رسانه و تبعید تا جنبش‌های اجتماعی.

تاریخ زمانی سودمند است که فقط به عنوان خاطره خوانده نشود، بلکه به ابزار فهم سیاست، جامعه و آینده تبدیل شود.

منابع و پیوندهای پژوهشی

دانشنامه ایرانیکا؛ شاه طهماسب یکم و انتقال پایتخت صفویان
https://www.iranicaonline.org/articles/tahmasp-i

دانشنامه ایرانیکا؛ هرات در تاریخ ایران و جهان فارسی‌زبان
https://www.iranicaonline.org/articles/herat-ii

رفراندوم قانون اساسی فرانسه در سال ۱۹۶۹
https://en.wikipedia.org/wiki/1969_French_constitutional_referendum

زندگی‌نامه شارل دوگل در وب‌سایت رسمی الیزه
https://www.elysee.fr/en/charles-de-gaulle

زندگی‌نامه الکساندر پوشکین در بریتانیکا
https://www.britannica.com/biography/Aleksandr-Sergeyevich-Pushkin

الکساندر پوشکین در ویکی‌پدیا
https://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_Pushkin

زندگی‌نامه آندری توپولف در بریتانیکا
https://www.britannica.com/biography/Andrey-Nikolayevich-Tupolev

زندگی‌نامه ایگور سیکورسکی در بریتانیکا
https://www.britannica.com/biography/Igor-Sikorsky

ایگور سیکورسکی و تاریخ پرواز در Connecticut History
https://connecticuthistory.org/igor-sikorsky-and-his-flying-machines/

تاریخچه شرکت Sikorsky
https://www.lockheedmartin.com/en-us/who-we-are/business-areas/sikorsky.html

مسجدسلیمان در بریتانیکا
https://www.britannica.com/place/Masjed-Soleyman

شرکت نفت ایران و انگلیس در بریتانیکا
https://www.britannica.com/topic/Anglo-Iranian-Oil-Company

وب‌سایت رسمی شورای همکاری خلیج فارس
https://www.gcc-sg.org/en-us/Pages/default.aspx

مرگ جورج فلوید در بریتانیکا
https://www.britannica.com/event/George-Floyd-killing

پرونده قتل جورج فلوید
https://en.wikipedia.org/wiki/Murder_of_George_Floyd

پژوهش دانشگاهی درباره بازتاب اجتماعی مرگ جورج فلوید
https://arxiv.org/abs/2106.10281

۱۰ پرسش و پاسخ برای سئو

۱. امروز در ایران و جهان چه گذشت؟

در ۲۶ می، رویدادهایی مانند پایتخت شدن قزوین در دوره صفوی، تولد پوشکین، رفراندوم دوگل، کشف نفت مسجدسلیمان و مرگ جورج فلوید در تاریخ ثبت شده‌اند.

۲. چرا قزوین در دوره صفوی پایتخت شد؟

قزوین به دلیل موقعیت جغرافیایی مناسب‌تر و فاصله امن‌تر از مرز عثمانی، برای تمرکز قدرت صفوی انتخاب شد.

۳. هرات چه اهمیتی در تاریخ ایران دارد؟

هرات یکی از مراکز مهم زبان فارسی، ادبیات ایرانی، هنر و سیاست در جهان ایرانی بود.

۴. رفراندوم شارل دوگل چرا مهم است؟

زیرا دوگل پس از مخالفت اکثریت مردم با برنامه اصلاحی خود، از قدرت کنار رفت و شکست سیاسی را پذیرفت.

۵. الکساندر پوشکین که بود؟

پوشکین شاعر و نویسنده بزرگ روس بود و او را پدر ادبیات مدرن روسیه می‌دانند.

۶. آندری توپولف چه نقشی در صنعت هوانوردی داشت؟

توپولف از مهم‌ترین طراحان هواپیما در شوروی بود و مدل‌های مهم نظامی و غیرنظامی طراحی کرد.

۷. ایگور سیکورسکی چرا معروف است؟

سیکورسکی از پیشگامان طراحی هلی‌کوپتر مدرن و از چهره‌های مهم تاریخ پرواز بود.

۸. کشف نفت مسجدسلیمان چه اهمیتی داشت؟

کشف نفت در مسجدسلیمان آغازگر عصر نفت در ایران و خاورمیانه بود و سیاست ایران را برای دهه‌ها تحت تأثیر قرار داد.

۹. جورج فلوید چرا به نماد اعتراض جهانی تبدیل شد؟

مرگ او در جریان بازداشت پلیس، نماد خشونت پلیس و تبعیض نژادی شد و موجی از اعتراضات جهانی به راه انداخت.

۱۰. چرا مرور رویدادهای تاریخی مهم است؟

مرور تاریخ به ما کمک می‌کند ریشه‌های قدرت، بحران، اصلاحات، جنبش‌های اجتماعی و تغییرات سیاسی را بهتر بفهمیم.

ساموئل (پیمان) سلاحی
نویسنده و پژوهشگر حوزه سیاست و تاریخ