امروز در ایران و جهان چه گذشت
۲۳ می / ۲ خرداد
نویسنده: ساموئل (پیمان) سلاحی
نویسنده و پژوهشگر حوزه سیاست و تاریخ
ایران
شکست گرانیكوس؛ نخستین «روز سیاه» ایرانیان
به نوشته آریان، مورخ یونانی ـ رومی قرن دوم میلادی، ۲۳ ماه می سال ۳۳۴ پیش از میلاد، نیروهای ایران در شمال غربی قلمرو هخامنشی و در کنار رود گرانیكوس، در شمال غربی ترکیه امروز و نزدیک تنگه داردانل، از سپاه اسکندر مقدونی شکست خوردند. پلوتارک در کتاب زندگی اسکندر، تاریخ این نبرد را ۳۰ می همان سال نوشته است؛ یعنی هفت روز اختلاف پس از تطبیق تقویمها.
این شکست را میتوان یکی از نخستین روزهای سیاه در تاریخ ایران دانست؛ زیرا راه نفوذ اسکندر به آسیای صغیر و سپس به قلب قلمرو هخامنشی را باز کرد.
علت شکست ایران چند عامل بود. اسکندر با تاکتیکی تازه و سلاحهایی نو، از جمله نیزههای بلند پنجمتری، وارد میدان شد؛ سلاحی که برای فرماندهان ایرانی تازگی داشت و سوارهنظام ایران را آسیبپذیر کرد. از سوی دیگر، بخشی از نیروهای ایران را نظامیان مزدور یونانیزبان تشکیل میدادند که وفاداری کامل نداشتند.
در این نبرد، تنها نیروهای محلی سه ساتراپی ایران در آناتولی شرکت داشتند: حدود ۱۵ هزار سوار، ۱۴ هزار پیاده، ۵ هزار مزدور یونانیزبان و ۳ هزار سوار اعزامی از ماد. در مقابل، اسکندر حدود ۵ هزار سوار و ۲۵ هزار پیاده در اختیار داشت که عمدتاً مقدونی و ایلریایی بودند.
فرماندهی نیروهای ایران با دو ژنرال به نامهای سپهرداد و تیرداد بود. سپهرداد در نخستین برخورد کشته شد و مرگ او روحیه بخش راست جبهه ایران را تضعیف کرد.
مورخان نظامی، شکست ایران را نتیجه ضعف اطلاعاتی، غرور فرماندهان محلی، دستکم گرفتن اسکندر و استفاده از نیروهای مزدور خارجی دانستهاند. آنان معتقدند اگر فرماندهان ایرانی از ستاد مرکزی درخواست نیروی کمکی کرده بودند و به توصیه قدیمی داریوش بزرگ درباره استفاده از نیروهای ایرانی در جنگ دفاعی عمل میکردند، نتیجه میتوانست متفاوت باشد.
پس از پیروزی در گرانیكوس، اسکندر به جای حرکت مستقیم به سوی مرکز ایران، در امتداد ساحل اژه به جنوب پیش رفت تا یونانیزبانان تابع ایران را به خود جذب کند. داریوش سوم پیش از آنکه اسکندر تقویت شود، جلوی او را نگرفت و همین ضعف مدیریت، زمینه شکستهای بعدی ایران را فراهم کرد.
داستان گم شدن دوباره آرامگاه یعقوب لیث صفاری
در ماه می سال ۱۶۴۰ میلادی، نوسازی ساختمان آرامگاه یعقوب لیث صفاری، قهرمان ملی ایرانیان، در منطقه گندیشاپور خوزستان گزارش شده است. یعقوب لیث در سال ۸۷۸ میلادی، در جریان مبارزه برای آزادسازی ایران از سلطه خلفای عباسی، در شهر باستانی گندیشاپور درگذشت.
یعقوب از سیستان برخاست و در طول حدود ۲۵ سال، خراسان بزرگ، کرمان، فارس و خوزستان را از سلطه خلافت عباسی بیرون آورد. او دستور داد اسناد دولتی به فارسی نوشته شوند و زبان فارسی دوباره در امور رسمی جایگاه پیدا کند.
یعقوب برای برانداختن خلافت عباسی به سوی بغداد لشکر کشید، اما در سال ۸۷۶ میلادی در دیرالعاقول، به دلیل برگرداندن آب دجله به سوی سپاهش، مجبور به عقبنشینی شد و به گندیشاپور رفت. در آنجا به بیماری قولنج دچار شد و درگذشت.
او در بستر بیماری نیز پیشنهاد سازش خلیفه را رد کرد و پیام داد اگر از بیماری برخیزد، جنگ را ادامه خواهد داد.
۷۶۲ سال پس از مرگ یعقوب، در دوره شاه صفی صفوی، فتحعلیخان، حاکم اعزامی از اصفهان به خوزستان، قبر او را در میان ویرانههای گندیشاپور پیدا کرد، آن را تزئین کرد و ساختمانی بر آن ساخت. اما این آرامگاه در گذر زمان دوباره فراموش و ویران شد.
در نیمه نخست قرن حاضر خورشیدی تلاشهایی برای یافتن بقایای آن آرامگاه انجام شد، اما ظاهراً پیگیری کافی صورت نگرفت. احتمال داده شده که محل قبر یعقوب همان جایی باشد که مردم محلی آن را «شاه ابوالقاسم» مینامند.
یعقوب لیث در تاریخ ایران فقط یک سردار نبود؛ او نماد بازگشت زبان فارسی، احیای استقلال سیاسی و مقاومت در برابر خلافت عباسی است.
سالگشت مرگ شاه اسماعیل صفوی
شاه اسماعیل یکم، بنیانگذار دودمان صفوی، در ۲۳ می سال ۱۵۲۴ میلادی درگذشت. او شیعه دوازدهامامی را مذهب رسمی ایران اعلام کرد و یکی از مهمترین چهرههای تاریخ سیاسی ایران پس از اسلام به شمار میرود.
در کتابهای درسی تاریخ ایران، بهویژه از دهه سوم قرن بیستم، از شاه اسماعیل به عنوان فرمانروایی یاد شده است که دولت مرکزی نیرومندی در ایران ایجاد کرد و مرزهای کشور را تا حد زیادی به مرزهای دوران ساسانی نزدیک ساخت.
او بغداد، نجف و کربلا را تصرف کرد و ازبکان را شکست داد. اما در سال ۱۵۱۴ میلادی، در جنگ چالدران، به دلیل نداشتن سلاح آتشین و بیاعتقادی به استفاده از چنین تسلیحاتی، از عثمانیها شکست خورد. این شکست برای او بسیار تلخ بود و تا پایان عمر، غم آن را فراموش نکرد.
با این حال، برخی مورخان معتقدند بخشی از مشکلات ۵۰۰ ساله ایران، نتیجه سیاستهای شاه اسماعیل و تداوم آن در دوره صفویه بود. صفویان از سال ۱۵۰۱ تا ۱۷۳۶ میلادی، به مدت ۲۳۵ سال بر ایران حکومت کردند.
روز خرمشهر؛ روز ایستادگی و ازجانگذشتگی
سوم خرداد سال ۱۳۶۱، برابر با ۲۴ ماه می ۱۹۸۲، نیروهای مسلح ایران پس از ۲۰ ماه از آغاز حمله نظامی عراق، خرمشهر را از نیروهای عراقی پس گرفتند.
این پیروزی با فداکاری گسترده نیروهای ایرانی به دست آمد و مسیر جنگ ایران و عراق را تغییر داد. در این عملیات، تلفات سنگینی به ارتش عراق وارد شد و بیش از ۳۰ هزار نظامی عراقی به اسارت درآمدند.
آزادسازی خرمشهر یکی از رویدادهای بزرگ و ماندگار تاریخ معاصر ایران است. این روز به نام «روز ایستادگی، مقاومت و ایثار» شناخته میشود.
درخت مصدق در پارک حقوق بشر آلمان
به گزارش دویچه وله، در شهر لیندنتال آلمان، نزدیک دانشگاه کلن، پارکی وجود دارد که از سال ۲۰۰۲ به پیشنهاد سازمان عفو بینالملل و چند انجمن حقوق بشری، به «پارک حقوق بشر» تغییر نام داده است.
در این پارک، اصول اعلامیه جهانی حقوق بشر بر سنگفرشها حک شده است؛ از جمله حق آزادی بیان، حق پناهندگی، حق امنیت اجتماعی، حق آزادی عقیده و مذهب.
در ۱۵ ماه می ۲۰۱۳، هلگا بلومر فررکر، شهردار منطقه لیندنتال، در مراسمی با حضور شماری از ایرانیان، نهالی از درخت ماگنولیا را به نام «درخت محمد مصدق» کاشت. او در این مراسم گفت مصدق از خادمان آزادی، دموکراسی و حقوق بشر بود.
در این مراسم تأکید شد که مصدق در دوره نمایندگی مجلس و زمامداری خود، در زمینه آزادیها، حقوق شهروندی، جامعه مدنی و دموکراسی پارلمانی نقش مهمی داشت. او به انتخابات آزاد باور داشت و در مسیر ملی کردن نفت و دفاع از حاکمیت ملی، شیوهای مسالمتآمیز و حقوقی را برگزید.
اظهارات آیتالله خامنهای درباره بازرسی از مراکز نظامی
چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۴، آیتالله خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در یک مراسم نظامی در تهران، درباره مذاکرات هستهای و درخواستهای طرف مقابل سخن گفت. او تأکید کرد که اجازه بازرسی از مراکز نظامی ایران و گفتوگو یا بازجویی از دانشمندان هستهای داده نخواهد شد.
او گفت دشمنان ایران هنوز ملت و مسئولان ایران را درست نشناختهاند و نباید تصور کنند که ایران در برابر زیادهخواهی کوتاه میآید. خامنهای تأکید کرد که هرگونه گفتوگو با دانشمندان ایرانی درباره پیشرفتهای بومی و ملی، نوعی بازجویی و اهانت به حریم آنان است و چنین اجازهای داده نخواهد شد.
او همچنین به برخی اخبار درباره تلاش برای کشاندن جنگهای نیابتی به نزدیکی مرزهای ایران اشاره کرد و هشدار داد که اگر شیطنتی صورت گیرد، واکنش جمهوری اسلامی ایران بسیار سخت خواهد بود.
این سخنان در رسانههای جهان بازتاب گستردهای داشت. بسیاری از تحلیلگران آن را موضعی قاطع در برابر زیادهخواهیهای طرف مقابل در مذاکرات هستهای دانستند.
پخش سخنان خامنهای در شبکههای تلویزیونی آمریکا
عصر چهارشنبه ۲۰ می ۲۰۱۵، برابر با ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۴، شبکههای تلویزیونی آمریکا بخشهایی از سخنان آیتالله خامنهای را در مراسم نظامی تهران پخش کردند؛ برخی فقط بخش مربوط به مخالفت با بازرسی از مراکز نظامی و مصاحبه با دانشمندان هستهای را نشان دادند و شبکه عمومی آمریکا، PBS، بخشهای بیشتری از سخنان او را همراه با ترجمه انگلیسی پخش کرد.
برخی مخاطبان رسانههای آمریکایی در واکنش به این سخنان نوشتند که موضع خامنهای، جریانهای مذهبی، نیروهای نظامی و حتی ناسیونالیستهای ایرانی را به هم نزدیکتر میکند. برخی نیز این موضع را نشانه آغاز «فصل ایستادگی» دانستند.
در همین فضا، پوشیدن دوباره لباس نظامی توسط محسن رضایی نیز مورد توجه قرار گرفت. برخی تحلیلگران آن را نشانهای از تأکید دوباره بر رویکرد اقتصاد مقاومتی و نگاه امنیتی ـ نظامی به مسائل کلان کشور دانستند.
آیتالله جنتی: آمریکا به موضوع هستهای قناعت نمیکند
آیتالله احمد جنتی، خطیب نماز جمعه تهران، در خطبه دوم نماز جمعه ۱ خرداد ۱۳۹۴، درباره مذاکرات هستهای هشدار داد. او گفت موضوع هستهای بسیار سرنوشتساز است و نباید تصور کرد که اگر ایران در این مسئله کوتاه بیاید، دشمنی آمریکا پایان خواهد یافت.
او گفت آمریکا به موضوع هستهای قناعت نمیکند و هدف آن، انتقام گرفتن از جمهوری اسلامی و بازگرداندن نفوذ گسترده در ایران است. او نمونه لیبی را یادآوری کرد و گفت عقبنشینی در برابر غرب، الزاماً به رفع دشمنیها و بهبود وضعیت منجر نمیشود.
جنتی تأکید کرد که تیم مذاکرهکننده باید به مردم ایران و توان مقاومت آنان ایمان داشته باشد. او آمریکا را «شیطان بزرگ» خواند و گفت هدف این کشور تسلط بر اقتصاد، سیاست، مجلس، دولت و قوه قضاییه ایران است.
او در بخش دیگری از خطبه، حمله نظامی عربستان به یمن را محکوم کرد و گفت ایران از مظلومان جهان، از جمله مردم یمن، حمایت خواهد کرد.
هشدار هوشنگ طالع درباره «ترکمانچای هستهای»
دکتر هوشنگ طالع، پژوهشگر، نویسنده و چهره ناسیونالیست ایرانی، در یادداشتی به تاریخ ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۴، درباره کتاب «اسنادی از روند اجرای معاهده ترکمانچای» نوشت.
او گفت مطالعه این اسناد، انسان را از یک سو دچار آه و افسوس و از سوی دیگر گرفتار خشم و نفرین نسبت به عاملان آن فاجعه تاریخی میکند. طالع سپس هشدار داد که اگر توافق هستهای بر پایه خواستهای قدرتهای خارجی بسته شود، ممکن است در آینده از آن به عنوان «ترکمانچای هستهای» یاد شود.
او تأکید کرد که اسناد تاریخی را نمیتوان برای همیشه پنهان کرد و قضاوت تاریخ، دیر یا زود انجام خواهد شد.
در توضیح تاریخی، قرارداد ترکمانچای در ۲۲ فوریه ۱۸۲۸ و با میانجیگری انگلستان تنظیم شد و روز بعد به امضا رسید. این قرارداد پس از جنگ دوم ایران و روسیه، بخشهای مهمی از قفقاز، از جمله ایروان و نخجوان را از ایران جدا کرد و رود ارس را مرز ایران و روسیه قرار داد.
اعلام شروط ۱۲گانه آمریکا از زبان مایک پومپئو
مایک پومپئو، وزیر خارجه وقت آمریکا، در ۲۱ ماه می سال ۲۰۱۸، یعنی ۲۵ روز پس از آغاز کار خود در این سمت، در بنیاد هریتیج، ۱۲ شرط برای تعامل با جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد. این شرایط از سوی بسیاری از تحلیلگران به عنوان اولتیماتوم یا راهبرد تازه آمریکا علیه ایران تفسیر شد.
او تهدید کرد که اگر ایران این شروط را نپذیرد، با سختترین تحریمهای تاریخ روبهرو خواهد شد. شروط ۱۲گانه آمریکا شامل توقف کامل غنیسازی اورانیوم، توقف برنامه موشکی، دسترسی بدون محدودیت بازرسان، خروج نیروهای ایران از سوریه، قطع حمایت از حزبالله، حماس، جهاد اسلامی، حوثیها و دیگر گروهها، آزادی زندانیان آمریکایی و پایان رفتارهای تهدیدآمیز در منطقه بود.
حسن روحانی، رئیسجمهور وقت ایران، این شروط را غیرقابل قبول خواند و گفت آمریکا نمیتواند به ایران و جهان دیکته کند.
برخی تحلیلگران این شروط را با اولتیماتوم اتریش به صربستان در ۲۳ جولای ۱۹۱۴ مقایسه کردند؛ اولتیماتومی که پس از رد بخشی از آن، به آغاز جنگ جهانی اول انجامید.
سرمقاله کیهان درباره نقدینگی و تورم
در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۴، روزنامه کیهان در سرمقالهای با عنوان «راه باز است»، به مسئله رشد نقدینگی و تورم در ایران پرداخت. نویسنده سرمقاله با نقل آمارهایی از مقامهای دولت، نوشت که نقدینگی کشور از ۶۸ هزار میلیارد تومان در سال ۱۳۸۴ به حدود ۴۷۰ هزار میلیارد تومان در پایان دولت بعدی رسیده بود.
در همان مقاله آمده بود که در سال ۱۳۹۳، نقدینگی با رشد ۲۲.۳ درصدی به ۷۸۲ هزار میلیارد تومان رسید. نویسنده پرسیده بود چگونه دولتی که پیشتر از افزایش نقدینگی انتقاد میکرد، خود نیز همین مسیر را ادامه داده است.
سرمقاله کیهان افزایش نقدینگی را یکی از عوامل اصلی تورم، رکود، سقوط شاخص بورس، ضعف تولید و کاهش اعتماد عمومی دانسته بود. در پایان مقاله، راهحل اصلی توجه به ظرفیتهای درونی کشور، تقویت تولید داخلی و اجرای سیاستهای اقتصاد مقاومتی معرفی شده بود.
تورم ۴۶ درصدی در اردیبهشت ۱۴۰۰
خبرگزاری مهر در ۱ خرداد ۱۴۰۰ گزارش داد که مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرفکننده در اردیبهشت ۱۴۰۰ را اعلام کرده است.
بر اساس این گزارش، نرخ تورم نقطهای در اردیبهشت ۱۴۰۰ به ۴۶.۹ درصد رسید. این یعنی خانوارهای ایرانی به طور میانگین، برای خرید مجموعهای یکسان از کالاها و خدمات، ۴۶.۹ درصد بیشتر از اردیبهشت ۱۳۹۹ هزینه کردهاند.
تورم نقطهای، درصد تغییر شاخص قیمت نسبت به ماه مشابه سال قبل است. این آمار نشاندهنده فشار شدید هزینههای زندگی بر خانوارهای ایرانی در آن دوره بود.
در دنیای تاریخنگاری
رانکه و روش تاریخنگاری نوین
۲۳ ماه می، سالگرد درگذشت لئوپلد فون رانکه، مورخ بزرگ آلمانی قرن نوزدهم، در سال ۱۸۸۶ است. او ۹۱ سال زندگی کرد و یکی از پایهگذاران روش نوین تاریخنگاری به شمار میرود.
رانکه معتقد بود مورخ باید روایتگری توانا باشد تا مخاطب بتواند رویدادها، علتها و نتیجههای آنها را بهروشنی درک کند. او تأکید داشت که تاریخ نباید فقط به شاهان، جنگها و دولتها بپردازد؛ بلکه باید وضعیت مردم، روابط اجتماعی، تمدن، ادبیات، هنر و علم را نیز ثبت کند.
از نظر رانکه، تاریخنگار باید تا حد امکان از منابع دست اول استفاده کند. او همچنین توصیه میکرد مقامات و افراد مهم برای خود یادداشت روزانه بنویسند تا در آینده به منبعی برای تاریخنگاران تبدیل شود.
رانکه بر اهمیت آرشیوها، پروندههای قضایی، پروندههای اداری، اخبار رسانهها و گزارشهای محلی نیز تأکید داشت. از نگاه او، حتی بررسی یک قتل یا پرونده کلاهبرداری میتواند تاریخنگار را به ضعفهای عمیق یک جامعه و مدیریت آن برساند.
او نخستین کسی بود که برای تاریخنگاری عنوان Historism را به کار برد؛ روشی که میکوشد رویدادهای امروز را با نمونههای مشابه گذشته مقایسه و روشن کند.
در قلمرو رسانهها
دو مسئله مهم در ژورنالیسم ایران
۲۳ ماه می ۲۰۰۶، برابر با ۲ خرداد ۱۳۸۵، روزنامههای تهران به نقل از علیرضا مختارپور، معاون مطبوعاتی وقت وزارت ارشاد، نوشتند که در ایران حدود هزار فرد حقیقی و حقوقی که پروانه انتشار نشریه گرفتهاند، حتی یک شماره نیز منتشر نکردهاند.
او یادآوری کرد که بر اساس ماده ۱۶ قانون مطبوعات مصوب سال ۱۳۶۴، صاحب امتیاز موظف است ظرف شش ماه پس از صدور پروانه، نشریه خود را منتشر کند؛ در غیر این صورت، با اخطار کتبی و مهلت پانزده روزه، اعتبار پروانه از میان میرود.
مختارپور همچنین گفت با وجود ۹ خبرگزاری غیردولتی دارای مجوز، ۱۶ خبرگزاری فعال فاقد مجوز هستند و ۸۰ درخواست تازه برای تأسیس خبرگزاری به وزارت ارشاد رسیده است.
این گزارش، چند مسئله اساسی ژورنالیسم ایران را نشان میدهد: نبود شرط روزنامهنگار بودن برای دریافت پروانه نشریه، وابستگی برخی رسانهها به کمک دولتی، رشد بیقاعده خبرگزاریها، نبود سیاست روشن مطبوعاتی، ضعف اتحادیههای مستقل روزنامهنگاری و ابهام در مرز میان رسانه، روابط عمومی و تبلیغات.
از نگاه حرفهای، روزنامهنگاری زمانی میتواند قوه چهارم دموکراسی باشد که استقلال صنفی، معیار حرفهای، امنیت شغلی و فاصله از منابع قدرت و پول داشته باشد.
خاموش شدن دوباره رادیو فارسی صدای آمریکا
وبسایت بیبیسی فارسی در ۲۰ ماه می ۲۰۱۵، برابر با ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۴، گزارش داد که رادیو فارسی صدای آمریکا پس از ۳۶ سال فعالیت در دوره دوم خود، آخرین برنامهاش را پخش کرد.
بخش فارسی صدای آمریکا نخستین بار همزمان با سفر رسمی محمدرضا شاه به آمریکا در نوامبر ۱۹۴۹، برابر با آبان ۱۳۲۸، آغاز به کار کرد. هدف اعلامی آن، توسعه روابط ایران و آمریکا بود. فعالیت این بخش حدود ۱۳ سال بعد و پس از دیدار شاه با جان اف. کندی متوقف شد.
دوره دوم فعالیت صدای آمریکا به زبان فارسی در ۹ آوریل ۱۹۷۹، برابر با ۲۰ فروردین ۱۳۵۸، به دستور جیمی کارتر و پس از پیروزی انقلاب ایران آغاز شد. با تصرف سفارت آمریکا در تهران و افزایش تنش میان دو کشور، برنامههای فارسی صدای آمریکا گسترش یافت.
اما از دهه ۱۹۹۰، با ظهور تلویزیونهای ماهوارهای و سپس اینترنت، نقش رادیوهای برونمرزی کاهش یافت. رادیو فارسی صدای آمریکا نیز بهتدریج به حاشیه رفت و در نهایت جای خود را به قالبهای تلویزیونی و اینترنتی داد.
این روند نشان میدهد که سرنوشت رسانهها بیش از آنکه فقط به سیاست دولتها وابسته باشد، به تغییر فناوری، سلیقه مخاطب و شیوه مصرف خبر بستگی دارد.
سایر ملل
تصویب دکترین ترومن و تشدید جنگ سرد
۲۳ ماه می سال ۱۹۴۷، کنگره آمریکا با اختصاص ۴۰۰ میلیون دلار کمک به ترکیه و یونان، دکترین ترومن را تأیید کرد. هری ترومن، رئیسجمهور وقت آمریکا، در مارس همان سال اعلام کرده بود که آمریکا باید به کشورهایی که در معرض تهدید کمونیسم هستند، کمک مالی و نظامی کند.
با این دکترین، سیاست مهار شوروی و جلوگیری از گسترش کمونیسم، به اصل مرکزی سیاست خارجی آمریکا تبدیل شد. این سیاست، یکی از پایههای اصلی جنگ سرد بود و حدود ۴۴ سال ادامه یافت.
دوران ترومن با رخدادهای بسیار مهمی همراه بود: بمباران اتمی ژاپن، آغاز رقابت تسلیحات اتمی، اجرای طرح مارشال، جهانی شدن دلار، شکلگیری ناتو، تأسیس سازمان ملل، جنگ کره، ایجاد اسرائیل، مسئله آذربایجان ایران، ملی شدن نفت ایران و آغاز درگیری مصدق با دولت لندن.
ترومن همچنین در امور داخلی آمریکا، کمیتهای برای مبارزه با اسراف و سوءمدیریت تشکیل داد که بعدها به «کمیسیون ترومن» مشهور شد و الگوی برخی کشورها قرار گرفت.
پراودا و نقد جهان پس از جنگ جهانی دوم
روزنامه پراودا در ماه می ۲۰۰۵، در مقالهای با عنوان «جهان، ۶۰ سال پس از جنگ جهانی دوم»، نوشت که با وجود پیشرفتهای اقتصادی و فنی، بسیاری از مسائل انسانی هنوز حل نشدهاند.
این مقاله تأکید داشت که از روزنامهنگاران وفادار به ژورنالیسم اصیل، تعداد کمی باقی ماندهاند. به همین دلیل، مسائل واقعی انسان، مانند فقر، تبعیض، فساد، شکاف طبقاتی، بیعدالتی و سوءاستفاده از قدرت، کمتر بهدرستی بررسی میشوند.
پراودا نوشت که پول به عامل اصلی قدرت تبدیل شده و در چنین جهانی، ارزشهای انسانی، اخلاق و معنویت تضعیف میشوند. مقاله نتیجه گرفته بود که کاهش روزنامهنگاری اصیل، به پیچیدهتر شدن مشکلات انسانی و بینالمللی کمک کرده است.
بیل کلینتون درباره دموکراسی و حقوق بشر
بیل کلینتون، رئیسجمهور پیشین آمریکا، در ۲۳ ماه می ۲۰۰۴ و در جریان سفر به برزیل گفت دموکراسی را نمیتوان به مردم تحمیل کرد. از نگاه او، مردم یک کشور یا منطقه باید دموکراسی را بفهمند و خود آن را مطالبه کنند.
کلینتون افزود که دموکراسی شکلهای مختلف دارد و در خاورمیانه اگر از دموکراسی سخن گفته میشود، باید روشن شود این دموکراسی برای فقرا، زحمتکشان و قربانیان تبعیض چه خواهد کرد.
او تأکید کرد که مردم خاورمیانه نخست باید آموزش ببینند، آگاه شوند و سپس بتوانند مسیر دموکراسی را خود انتخاب کنند.
خشم تاریخی چینیان نسبت به ژاپن
در ۲۳ ماه می ۲۰۰۵، بانو وو یی، معاون وقت نخستوزیر چین، در جریان سفر به ژاپن، ناگهان برنامه دیدار با نخستوزیر ژاپن را لغو کرد. او اعلام کرد تا زمانی که دولت ژاپن از راهی که در پیش گرفته بازنگردد، مذاکرهای انجام نخواهد شد.
تحلیلگران این اقدام را بازتاب خشم عمیق تاریخی چینیان نسبت به ژاپن دانستند. ریشه این خشم به تجاوزهای نظامی ژاپن به چین و کشتارهای گسترده در نیمه نخست قرن بیستم بازمیگردد.
از نگاه آنان، روابط اقتصادی نمیتواند بهسرعت زخمی را درمان کند که با حافظه تاریخی و احساسات ملی چینیان گره خورده است.
برخی دیگر از رویدادهای ۲۳ می
- ۱۴۳۰: ژاندارک، قهرمان ملی فرانسویان، به دست بورگوندیاییها، یعنی هموطنان خود، دستگیر شد.
- ۱۴۹۸: جیرولامو ساوونارولا، واعظ مسیحی و منتقد فساد در کلیسا، در فلورانس به دستور پاپ الکساندر ششم اعدام شد. او از رنسانس، حقوق مدنی و پاکسازی فساد کلیسا حمایت میکرد.
- ۱۵۳۳: پاپ ازدواج هنری هشتم، پادشاه انگلستان، با کاترین آراگونی را نامشروع اعلام و آن را فسخ کرد. هنری هشتم در واکنش، کلیسای انگلستان را از واتیکان جدا کرد و خود را رئیس کلیسای انگلستان اعلام نمود.
- ۱۸۰۵: ناپلئون بناپارت، امپراتور فرانسه، خود را پادشاه ایتالیا نیز اعلام کرد.
- ۱۸۱۳: مردم ونزوئلا به سیمون بولیوار، قهرمان استقلال آمریکای لاتین، لقب «ال لیبرتادور» یا آزادیبخش دادند.
- ۱۹۳۳: جوآن کالینز، بازیگر و نویسنده انگلیسی، به دنیا آمد. او در بیش از ۵۰ فیلم سینمایی نقشآفرینی کرد و چندین کتاب نوشت.
- ۱۹۳۹: اتحاد نظامی ـ سیاسی دهساله آلمان و ایتالیا، معروف به «پیمان فولادین»، میان هیتلر و موسولینی امضا شد.
- ۱۹۴۵: هاینریش هیملر، مقام برجسته آلمان نازی و رئیس اساس، در زندان متفقین خودکشی کرد.
- ۱۹۴۹: جمهوری فدرال آلمان در مناطق غربی تحت کنترل آمریکا، انگلستان و فرانسه تشکیل شد. چندی بعد، شوروی نیز در شرق آلمان جمهوری دموکراتیک آلمان را ایجاد کرد.
- ۱۹۸۱: نصرتالله فلسفی، نویسنده، استاد تاریخ، مؤلف و مترجم آثار متعدد، در دوم خرداد ۱۳۶۰ در تهران درگذشت. او آثاری مانند «زندگی شاه عباس اول»، «تاریخ روابط ایران و اروپا در عهد صفویه» و «جنگ چالدران» را تألیف کرده بود.
- ۱۹۹۲: مافیای سیسیل قاضی جیوانی فالکونه را در شهر پالرمو با بمب کشت. او به دلیل مبارزه سخت با مافیا شهرت داشت.
- ۲۰۱۴: یک جوان ۲۲ ساله آمریکایی در ایسلا ویستا، منطقه سانتاباربارای کالیفرنیا، با چاقو، گلوله و کوبیدن خودرو، ۶ نفر را کشت و ۱۴ نفر را زخمی کرد و سپس خودکشی کرد.
- ۲۰۱۶: داعش در عدن یمن با انفجار دو بمب ۴۵ نفر را کشت و همزمان در طرطوس و جبله سوریه با انفجار ۸ بمب، ۸۴ نفر را کشت و صدها نفر را زخمی کرد.
۱۰ پرسش و پاسخ از متن
۱. نبرد گرانیكوس در چه تاریخی رخ داد؟
به نوشته آریان، این نبرد در ۲۳ ماه می سال ۳۳۴ پیش از میلاد رخ داد؛ پلوتارک تاریخ آن را ۳۰ می همان سال نوشته است.
۲. چرا شکست گرانیكوس برای ایران مهم بود؟
زیرا نخستین شکست بزرگ ایران در برابر اسکندر بود و راه پیشروی او در آسیای صغیر را باز کرد.
۳. یعقوب لیث صفاری چه نقشی در تاریخ ایران داشت؟
او بخشهایی از ایران را از سلطه خلافت عباسی خارج کرد، زبان فارسی را در اسناد دولتی احیا نمود و برای برانداختن خلافت به سوی بغداد لشکر کشید.
۴. شاه اسماعیل صفوی چه اقدامی در تاریخ ایران انجام داد؟
او دولت صفوی را بنیان گذاشت، تشیع دوازدهامامی را مذهب رسمی ایران کرد و دولت مرکزی نیرومندی ایجاد نمود.
۵. آزادسازی خرمشهر در چه تاریخی رخ داد؟
سوم خرداد ۱۳۶۱، برابر با ۲۴ ماه می ۱۹۸۲، خرمشهر از نیروهای عراقی بازپس گرفته شد.
۶. چرا درختی به نام مصدق در آلمان کاشته شد؟
زیرا مصدق به عنوان چهرهای در دفاع از آزادی، دموکراسی، حقوق بشر و جامعه مدنی شناخته شد.
۷. خامنهای در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۴ چه موضعی درباره مذاکرات هستهای گرفت؟
او اعلام کرد اجازه بازرسی از مراکز نظامی و بازجویی از دانشمندان هستهای داده نخواهد شد.
۸. شروط ۱۲گانه پومپئو درباره ایران چه بود؟
مجموعهای از خواستههای آمریکا درباره برنامه هستهای، موشکی، منطقهای، حضور ایران در سوریه و حمایت از گروههای متحد ایران بود.
۹. رانکه چه نقشی در تاریخنگاری داشت؟
او از پایهگذاران روش نوین تاریخنگاری بود و بر استفاده از منابع دست اول، توجه به جامعه و روایت دقیق تاریخی تأکید داشت.
۱۰. چرا رادیو فارسی صدای آمریکا خاموش شد؟
زیرا با گسترش تلویزیونهای ماهوارهای و اینترنت، نقش رادیوهای برونمرزی کاهش یافت و مخاطبان به رسانههای جدیدتر منتقل شدند.
