امروز در ایران و جهان چه گذشت
۱۷ می / ۲۷ اردیبهشت
نویسنده: ساموئل (پیمان) سلاحی
نویسنده و پژوهشگر حوزه سیاست و تاریخ
ایران
درگذشت نوح سامانی و زمینهسازی برای قدرتگیری غزنویان
۱۷ می را سالگشت درگذشت نوح سامانی دانستهاند؛ پادشاهی که پس از حدود دوازده سال حکومت از دنیا رفت. او از فرمانروایان سامانی بود؛ دودمانی که در احیای زبان فارسی، فرهنگ ایرانی و تقویت هویت ملی ایران نقش مهمی داشتند.
با این حال، نگاه تاریخنگاران به نوح سامانی کاملاً مثبت نیست. علت اصلی این نگاه انتقادی آن است که او علیه پدرش، نصر سامانی، کودتا کرد و او را به زندان انداخت. برخی مورخان روس نوشتهاند که مرگ نصر طبیعی نبود و احتمالاً به دستور یا با اشاره نوح در زندان کشته شد.
از نگاه ناسیونالیستهای ایرانی، مهمترین خطای سیاسی نوح سامانی این بود که راه نفوذ غزنویان را به ساختار قدرت باز کرد. او از میان غزنویان و مهاجران غُز، افسران گارد و فرماندهان نظامی برگزید. این سیاست موجب نارضایتی بخشی از ایرانیان شد؛ زیرا آنان معتقد بودند نوح به عناصر غیرایرانی بیش از نیروهای ایرانی میدان میدهد.
یکی از چهرههای معترض به این سیاست، ابومنصور محمد بود که علیه نوح دست به قیام مسلحانه زد. پس از مرگ نوح، پسرش عبدالملک به قدرت رسید؛ اما او نیز نتوانست نفوذ غزنویان را کاهش دهد. در همین دوره، الپتکین، از سران غزنوی، به امارت هرات منصوب شد و بعدها شورش کرد. همین روند، زمینهساز شکلگیری سلسله غزنویان شد.
پایان ساخت تونل کندوان؛ نماد اراده ملی در دوران رضاشاه
در ۲۷ اردیبهشت، کار ساخت تونل کندوان به پایان رسید. این تونل با طول ۱۸۸۳ متر، عرض پنجونیم متر و ارتفاع شش متر، در ارتفاع بیش از سه هزار متری کوههای البرز ساخته شد.
ساخت تونل کندوان سه سال طول کشید. اهمیت این پروژه زمانی بهتر فهمیده میشود که بدانیم ابزار کار در آن دوره بسیار ساده بود؛ کارگران بیشتر با بیل، کلنگ و ابزار ابتدایی کار میکردند. سرمای شدید زمستان، بارش سنگین برف و شرایط سخت کوهستانی باعث میشد کار ساختمانی در منطقه فقط چند ماه از سال امکانپذیر باشد.
تونل کندوان فاصله تهران تا ساحل دریای مازندران را کوتاه کرد و به یکی از مسیرهای مهم ارتباطی کشور تبدیل شد. این پروژه در زمانی اجرا شد که درآمد نفتی ایران بسیار محدود بود و کشور هنوز با مشکلات داخلی، ضعف زیرساختی و پیامدهای دوران قاجار روبهرو بود.
در نگاه تاریخی، تونل کندوان فقط یک پروژه عمرانی نبود؛ بلکه نشانهای از دولتسازی، تمرکز قدرت، توسعه راهها و اراده حکومت برای پیوند دادن مناطق مختلف ایران به یکدیگر بود.
تهرانِ ۵۳۱ هزار نفری و مسئله رشد بیرویه پایتخت
در اردیبهشتماه، دولت وقت نتایج سرشماری شهر تهران را اعلام کرد. بر پایه این آمار، جمعیت پایتخت ایران ۵۳۱ هزار نفر بود. در آن زمان حدود ۱۵۰ سال از پایتخت شدن تهران گذشته بود.
پس از اعلام این رقم، دولت رضاشاه کوشید مهاجرت به تهران را کنترل و محدود کند. هدف این سیاست جلوگیری از رشد بیرویه شهر و تمرکز نامتوازن جمعیت در پایتخت بود. اما چند سال بعد، با اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، بسیاری از سیاستهای کنترلی از میان رفت.
در دهههای بعد، تهران با سرعتی بسیار زیاد رشد کرد. در دوره پهلوی، برای جلوگیری از گسترش بیرویه شهر، طرح «محدوده ۲۵ ساله» تهیه و اجرا شد. اما پس از انقلاب ۱۳۵۷، این محدوده عملاً شکسته شد و ساختوسازهای بیرویه، تصرف زمین و گسترش حاشیهنشینی، سیمای تهران را تغییر داد.
امروز تهران به یکی از متراکمترین و پرچالشترین شهرهای منطقه تبدیل شده است؛ شهری که با مشکلاتی مانند آلودگی هوا، ترافیک، تراکم جمعیت، بحران مسکن و خطر زلزله روبهروست.
در کنار مهاجرت داخلی، از دهههای پس از انقلاب، موج گستردهای از مهاجرت ایرانیان به خارج از کشور نیز شکل گرفت. بسیاری از نیروهای تحصیلکرده، متخصص و طبقه متوسط از ایران خارج شدند و این روند بر ساختار اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی کشور اثر گذاشت.
زادروز آیتالله خمینی به روایت برخی روزنگارهای تاریخی
برخی روزنگارهای تاریخ عمومی، ۱۷ می را زادروز روحالله خمینی، بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران، ذکر کردهاند؛ هرچند در منابع دیگر، تاریخ متفاوتی نیز آمده است.
خمینی پس از وقایع خرداد ۱۳۴۲ تحت تعقیب حکومت وقت قرار گرفت و سپس در سال ۱۳۴۳ از ایران تبعید شد. او در دوران تبعید در ترکیه، عراق و سپس فرانسه، مبارزه سیاسی خود علیه نظام پادشاهی را ادامه داد. این روند در سال ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ شدت گرفت و در نهایت با خروج شاه از ایران، بازگشت خمینی و پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ همراه شد.
در ۱۲ فروردین ۱۳۵۸، جمهوری اسلامی بهصورت رسمی اعلام شد. در اعلامیه رسمی آن روز، وعدههایی درباره عدالت، برابری، مقابله با چپاولگران، جلوگیری از نفوذ فرصتطلبان و حفظ حقوق مردم مطرح شد.
اما در دهههای بعد، بسیاری از تحلیلگران با اشاره به فساد ساختاری، نابرابری، سوءاستفاده از قدرت، پروندههای اقتصادی و شکاف میان شعار و واقعیت، این پرسش را مطرح کردند که سرنوشت آن وعدههای اولیه چه شد.
روحالله خمینی در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ درگذشت و پس از او، مجلس خبرگان علی خامنهای را به رهبری جمهوری اسلامی برگزید.
قطعنامه استانداران ایران پس از انقلاب ۱۳۵۷
در اردیبهشت ۱۳۵۸، نخستین نشست عمومی استانداران ایران پس از انقلاب برگزار شد. این نشست به ریاست احمد صدر حاج سیدجوادی، وزیر کشور وقت، انجام گرفت و در پایان، قطعنامهای با چند توصیه مهم صادر شد.
در این قطعنامه تأکید شده بود که اموال لوکس ادارات دولتی فروخته شود و دستگاههای حکومتی دیگر اجازه خرید چنین وسایلی را نداشته باشند. همچنین استخدام کارمند در دولت باید محدود شود و جذب نیرو تنها از راه آزمون و رقابت انجام گیرد.
یکی دیگر از پیشنهادها این بود که رادیو و تلویزیون هر منطقه زیر نظر هیئت امنای منتخب همان منطقه اداره شود. همچنین تأکید شد که زمینهای دولتی فقط به کسانی داده شود که واقعاً خانه ندارند و توان خرید زمین را ندارند.
در ظاهر، این توصیهها میتوانستند به کاهش فساد، جلوگیری از تجملگرایی اداری و تقویت عدالت اجتماعی کمک کنند؛ اما گذشت زمان نشان داد که بسیاری از این سیاستها یا اجرا نشدند یا پس از مدتی کوتاه کنار گذاشته شدند.
توصیه خمینی به مطبوعات و مسئله ساختار رسانه در ایران
در اردیبهشت ۱۳۵۸، روحالله خمینی در دیدار با گروهی از کارکنان روزنامه کیهان گفت که مطبوعات باید خودشان را اصلاح کنند و در مسیر خواست ملت قرار گیرند.
پس از این سخنان، بسیاری از روزنامهنگاران خواستار استقلال حرفهای مطبوعات شدند. آنان تأکید داشتند که مطبوعات باید به عنوان «قوه چهارم» از دخالت مستقیم دولت فاصله بگیرند و امور صنفی و حرفهای روزنامهنگاران به سندیکاها و نهادهای مستقل سپرده شود.
با گذشت دههها، مشکل ساختاری مطبوعات ایران همچنان باقی ماند. نبود تعریف دقیق از روزنامهنگار حرفهای، نبود نظام مستقل توزیع، وابستگی بسیاری از رسانهها به کمکهای دولتی، نبود باشگاه مطبوعات، ضعف نظام تحریریه و غلبه خبرهای رسمی، از مهمترین مشکلات رسانههای ایران بوده است.
در استاندارد جهانی، روزنامهنگار حرفهای کسی است که مسیر خبرگیری، خبرنگاری، دبیری، تحلیل، تفسیر و تولید گزارش را طی کرده باشد. اما در ایران، نبود معیار روشن باعث شده هر فردی با چند نوشته یا یک رسانه شخصی، خود را روزنامهنگار معرفی کند.
این وضعیت به کاهش کیفیت رسانه، افت اعتماد عمومی و کمرنگ شدن نقش مطبوعات در نظارت بر قدرت منجر شده است.
سرکوب و انحلال حزب توده برای دومین بار
در ماه می، حزب توده ایران برای دومین بار سرکوب و منحل شد. این حزب مارکسیست ـ لنینیست که پس از اشغال ایران در سال ۱۳۲۰ شکل گرفته بود، همواره به وابستگی به شوروی متهم میشد.
نخستینبار نظام پادشاهی در بهمن ۱۳۲۷، پس از تیراندازی به سوی شاه در دانشگاه تهران، حزب توده را غیرقانونی اعلام کرد. بار دوم، در جمهوری اسلامی و در سال ۱۳۶۲، پس از پخش مصاحبه تلویزیونی برخی رهبران حزب و اخراج چند دیپلمات شوروی، این حزب سرکوب شد.
اتهام اصلی حزب توده در سال ۱۳۶۲، انتقال اطلاعات سیاسی و نظامی ایران به مسکو بود. این حزب در انقلاب ۱۳۵۷ فعال بود و در فضای پس از انقلاب نیز مدتی اجازه فعالیت داشت؛ اما در نهایت، خود به قربانی ساختاری تبدیل شد که در شکلگیری آن نقش سیاسی داشت.
از نگاه تاریخی، حزب توده یکی از مهمترین نمونههای پیوند ایدئولوژی چپ، وابستگی خارجی و تأثیرگذاری مخرب بر سیاست ایران معاصر است.
ادیان و روحانیون
انتقال سنگ «ده فرمان» از محوطه شهرداری دولوت آمریکا
در ۱۷ می، ستون سنگی حاوی «ده فرمان» از چمن شهرداری شهر دولوت در ایالت مینهسوتای آمریکا برداشته شد. این اقدام پس از حکم دادگاه انجام گرفت.
دادگاه اعلام کرده بود که نصب نماد مذهبی در محوطه یک نهاد دولتی، با اصل جدایی دین از دولت در قانون اساسی آمریکا سازگار نیست. بر اساس اصلاحیه اول قانون اساسی آمریکا، دولت نباید از یک مذهب خاص حمایت کند یا آن را بر دیگر باورها برتری دهد.
این رویداد نمونهای از جدال همیشگی میان دین، دولت و قانون اساسی در جوامع لیبرال دموکراتیک است.
در قلمرو اندیشه
گسترش و توقف آیین مانی در چین باستان
در سالنامههای رسمی چین باستان، ۱۷ می به عنوان روزی ثبت شده که گسترش آیین مانوی در چین متوقف شد. آیین مانی از ایران و از راه آسیای میانه به چین رسیده بود.
مانی، اندیشمند ایرانی قرن سوم میلادی، بنیانگذار آیینی بود که بر تضاد میان نور و تاریکی، معنویت و مادیت، راستی و دروغ تأکید داشت. او باور داشت که بسیاری از رنجهای بشر از مادیگرایی، خودخواهی، دروغ، خشونت و اسارت در برابر میلهای نفسانی سرچشمه میگیرد.
اندیشه مانی از ایران به شرق و غرب رفت و در بخشهایی از چین، آسیای میانه و اروپا اثر گذاشت. هرچند این آیین بعدها در بسیاری مناطق سرکوب شد، اما اثر فکری آن در تاریخ ادیان و فلسفه باقی ماند.
در قلمرو رسانهها
نگرانی سردبیران تهران از کنترل خبر از راه خبرگزاری دولتی
در اردیبهشت، گروهی از سردبیران روزنامههای بزرگ تهران نسبت به نقش فزاینده خبرگزاری دولتی وقت، یعنی خبرگزاری پارس، ابراز نگرانی کردند.
نگرانی اصلی آنان این بود که دولت میکوشد از راه خبرگزاری رسمی، روزنامهها را به انتشار خبرهای یکسان و کنترلشده وادار کند. سردبیران تأکید کردند که خبرهای دولتی باید پیش از چاپ، توسط روزنامهنگاران بازنویسی، تکمیل و از نظر اصول حرفهای تنظیم شود.
آنان همچنین تصمیم گرفتند خبرنگاران را تشویق کنند تا منابع خبری مستقلتری پیدا کنند و مطبوعات را از وابستگی کامل به خبرهای رسمی دور سازند.
این بحث هنوز هم برای رسانههای ایران اهمیت دارد. وقتی روزنامهها از چند منبع رسمی و مشابه تغذیه شوند، تنوع خبری از میان میرود، اعتماد مخاطب کاهش مییابد و مطبوعات به جای ناظر قدرت، به بازتابدهنده روایت رسمی تبدیل میشوند.
سایر ملل
پایان جدایی مدارس سیاهپوستان و سفیدپوستان در آمریکا
۱۷ می سالروز صدور حکم تاریخی دیوان عالی آمریکا در پرونده معروف «براون علیه شورای آموزش و پرورش توپکا» است. تا پیش از این حکم، در بسیاری از مناطق آمریکا مدارس سیاهپوستان و سفیدپوستان از هم جدا بود.
شاکیان پرونده استدلال کردند که جدایی مدارس، اصل آموزش برابر را نقض میکند و از نظر روانشناختی به کودکان سیاهپوست احساس حقارت و نابرابری میدهد.
دیوان عالی آمریکا در حکم تاریخی خود اعلام کرد که «جدایی، ذاتاً نابرابری ایجاد میکند». این حکم یکی از نقاط عطف جنبش حقوق مدنی در آمریکا شد و مسیر مبارزه با تبعیض نژادی را تغییر داد.
آغاز انقلاب فرهنگی چین
پس از انتشار اطلاعیه حزب کمونیست چین در ۱۶ می، انقلاب فرهنگی چین عملاً آغاز شد. مائو تسهتونگ، رهبر وقت چین، هدف این حرکت را مبارزه با بوروکراسی، فساد، اشرافیگری، نفوذ عناصر غیرسوسیالیست و بازگشت ارزشهای بورژوایی اعلام کرده بود.
قرار بود انقلاب فرهنگی دو سال طول بکشد، اما حدود ده سال ادامه یافت و از کنترل خارج شد. بسیاری از نخبگان، استادان، مدیران و حتی اعضای حزب قربانی تصفیهها، خشونتها و فضای ایدئولوژیک آن دوره شدند.
پس از مرگ مائو، بسیاری از کسانی که در انقلاب فرهنگی حذف شده بودند، دوباره به قدرت بازگشتند. چین از دهه ۱۹۸۰ مسیر تازهای را آغاز کرد؛ حاکمیت سیاسی حزب کمونیست حفظ شد، اما اقتصاد کشور به سوی نوعی سرمایهداری دولتی و بازارمحور حرکت کرد.
انقلاب فرهنگی چین نمونهای مهم از خطر رادیکالیسم ایدئولوژیک، سیاست تودهای کنترلنشده و فروپاشی عقلانیت نهادی در یک نظام سیاسی است.
حمله اشتباهی جنگنده عراقی به ناو آمریکایی استارک
در ۱۷ می، یک جنگنده عراقی در جریان جنگ ایران و عراق، به جای هدف قرار دادن ناو ایرانی، ناو آمریکایی «استارک» را با موشک هدف قرار داد. در این حمله، ۳۷ نظامی آمریکایی کشته و ۲۱ نفر زخمی شدند.
در آن زمان، عراقِ صدام حسین از حمایت سیاسی آمریکا برخوردار بود؛ به همین دلیل واکنش واشنگتن نسبت به این حادثه محدود بود. دولت عراق عذرخواهی کرد و غرامت پرداخت.
این حادثه نشان داد که حضور قدرتهای خارجی در خلیج فارس، جنگ ایران و عراق را به سطحی فراتر از یک جنگ منطقهای کشانده بود. پس از آن نیز حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس گستردهتر و پایدارتر شد.
قانونی شدن ازدواج همجنسها در ماساچوست
در ۱۷ می، دادگاه عالی ایالت ماساچوست مانع ثبت ازدواج همجنسها نشد و به این ترتیب این نوع ازدواج در آن ایالت جنبه قانونی پیدا کرد.
این موضوع در آمریکا و بسیاری از کشورهای غربی به یکی از بحثهای مهم حقوقی، دینی، اجتماعی و سیاسی تبدیل شد. موافقان آن را مسئله حقوق فردی و برابری قانونی میدانستند، در حالی که مخالفان از منظر دینی، سنتی یا زیستشناختی با آن مخالفت میکردند.
در سال ۲۰۱۲، باراک اوباما، رئیسجمهور وقت آمریکا، از ازدواج همجنسها حمایت کرد و به نخستین رئیسجمهور شاغل آمریکا تبدیل شد که چنین موضعی را آشکارا اعلام کرد. این مسئله پس از آن وارد رقابتهای انتخاباتی و گفتمان رسمی سیاست آمریکا شد.
روایت یک زندانی عراقی از شکنجه در ابوغریب
در می، صدام صالح، زندانی عراقی که عکس او در زندان ابوغریب منتشر شده بود، پس از آزادی درباره تجربه خود سخن گفت.
او گفته بود که هنگام خرید وسایل عروسی با پول نقد بازداشت شد، زیرا نیروهای امنیتی به منبع پول او مشکوک شدند. سپس به نیروهای آمریکایی تحویل داده شد و به زندان ابوغریب منتقل شد.
او از شکنجههایی مانند برهنه کردن، تهدید با برق، استفاده از سگ، بیخوابی، تحقیر بدنی و روانی و گرفتن عکس در وضعیت تحقیرآمیز سخن گفت.
پرونده ابوغریب یکی از مهمترین نمونههای نقض حقوق بشر در جنگ عراق بود و تصویر جهانی آمریکا را بهشدت آسیبپذیر کرد.
تظاهرات ناسیونالیستی جوانان روس در مسکو
در می، دهها هزار جوان روس در خیابان لنین مسکو راهپیمایی کردند و شعارهای ملیگرایانه دادند. آنان با پرچمهایی ترکیبی از نمادهای شوروی، روسیه تزاری و فدراسیون روسیه، خواستار احیای عظمت روسیه شدند.
این حرکت از سوی سازمانی به نام «ناشی» برگزار شد؛ واژهای که در روسی معنای «مال ما» یا «از آنِ ما» دارد و بار ملیگرایانه دارد.
تحلیلگران غربی این حرکت را نشانه بازگشت ناسیونالیسم روس پس از فروپاشی شوروی دانستند. در سالهای بعد نیز سیاست روسیه نشان داد که میل به بازسازی حوزه نفوذ تاریخی، یکی از مؤلفههای جدی سیاست خارجی این کشور باقی مانده است.
سپردن نظارت بر بازارهای مالی آمریکا به زنان
در سالروز آغاز فعالیت بورس نیویورک، دولت آمریکا چند زن را در رأس نهادهای مهم نظارت مالی قرار داد. مری شاپیرو ریاست کمیسیون معاملات سهام و اوراق بهادار، شیلا بایر ریاست بیمه سپردهها و الیزابت وارن مسئولیت نظارت بر برنامه نجات داراییهای مسئلهدار را بر عهده گرفتند.
این تصمیم پس از بحران مالی سال ۲۰۰۸ اهمیت زیادی داشت. تحلیلگران نوشتند که سپردن این مسئولیتها به زنان میتواند تلاشی برای افزایش شفافیت، کاهش فساد و بازسازی اعتماد عمومی به نظام مالی آمریکا باشد.
استراتژیک شدن پالایشگاههای نفت
در می، اهمیت پالایشگاههای نفت به عنوان زیرساختی استراتژیک بار دیگر مورد توجه قرار گرفت. نیجریه، با وجود آنکه صادرکننده نفت بود، تصمیم گرفت چند پالایشگاه جدید بسازد.
این موضوع نشان داد که داشتن نفت خام بهتنهایی کافی نیست. کشوری که پالایشگاه کافی نداشته باشد، ممکن است در تأمین بنزین و فرآوردههای نفتی دچار وابستگی شود.
این مسئله برای ایران نیز اهمیت داشت؛ زیرا ایران با وجود منابع بزرگ نفتی، سالها با کمبود ظرفیت پالایشی روبهرو بود. همین ضعف میتوانست در شرایط فشار خارجی و تحریم، به یک نقطه آسیبپذیر تبدیل شود.
تصاویر جنجالی دیدار ترامپ و لاوروف
در می، تصاویر دیدار دونالد ترامپ، رئیسجمهور وقت آمریکا، با سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، در کاخ سفید مورد توجه رسانهها قرار گرفت.
رسانهها بیش از اصل دیدار، به فضای صمیمانه عکسها پرداختند. برخی تحلیلگران این تصاویر را نشانه نوعی نزدیکی یا نیاز متقابل واشنگتن و مسکو دانستند. در همان زمان، گزارشهایی منتشر شد که ترامپ در این دیدار اطلاعاتی حساس درباره تروریسم را با طرف روسی در میان گذاشته است.
ترامپ در واکنش گفت که چنین کاری در اختیار رئیسجمهور آمریکاست. این ماجرا بخشی از فضای پرتنش رسانهای و سیاسی دوران ریاستجمهوری او بود.
برخی دیگر از رویدادهای ۱۷ می
- کاترین اول، فرمانروای روسیه، در ۴۴ سالگی درگذشت.
- سمیوئل کلارک، فیلسوف انگلیسی، در ۵۴ سالگی درگذشت.
- بورس نیویورک فعالیت خود را در خیابان والاستریت آغاز کرد.
- ناپلئون سرزمینهای تحت فرمان پاپ را ضمیمه امپراتوری فرانسه کرد.
- شارل موریس تالیران، سیاستمدار مشهور فرانسوی، درگذشت.
- ناپلئون به استقلال موناکو پایان داد.
- هوریس داج، از بنیانگذاران شرکت خودروسازی داج، به دنیا آمد.
- ساختمان اداره پست تهران در خیابان سپه به پایان رسید.
- وزارت معارف با انتشار روزنامه «ستاره صبح» موافقت کرد.
- زینالعابدین رهنما و علی دشتی بازداشت شدند.
- بیمارستان رازی تهران کار خود را آغاز کرد.
- ارتش آلمان با تصرف بروکسل، اشغال بلژیک را کامل کرد.
- دولت ایران صدور غلات، حبوبات و دام را ممنوع اعلام کرد.
- محاکمه محمد تدین، رئیس پیشین مجلس، آغاز شد.
- جمال عبدالناصر خواستار خروج نیروهای سازمان ملل از خط آتشبس مصر و اسرائیل شد؛ اقدامی که راه را برای جنگ ششروزه باز کرد.
- ژاک شیراک، پس از سالها شهرداری پاریس، رئیسجمهور فرانسه شد.
- بیل کلینتون قانون معروف به Megan’s Law را امضا کرد.
۱. چرا از نوح سامانی با نگاه انتقادی یاد میشود؟
زیرا علیه پدرش نصر سامانی کودتا کرد، او را زندانی ساخت و همچنین زمینه نفوذ غزنویان را در ساختار قدرت فراهم کرد.
۲. اهمیت تاریخی تونل کندوان چیست؟
تونل کندوان نماد توسعه زیرساختی، اراده ملی و دولتسازی در دوران رضاشاه بود و مسیر تهران به شمال ایران را کوتاه کرد.
۳. جمعیت تهران در اردیبهشت ۱۳۱۸ چقدر بود؟
بر اساس سرشماری اعلامشده، تهران در آن زمان ۵۳۱ هزار نفر جمعیت داشت.
۴. چرا رشد تهران پس از انقلاب ۱۳۵۷ شتاب گرفت؟
زیرا محدودههای کنترلی شهر عملاً شکسته شد، ساختوسازهای بیرویه افزایش یافت و مهاجرت داخلی به پایتخت شدت گرفت.
۵. وعدههای اصلی اعلام جمهوری اسلامی چه بود؟
عدالت، برابری، مقابله با چپاولگران، جلوگیری از نفوذ فرصتطلبان و رساندن مردم به حقوق خود از جمله وعدههای اولیه بود.
۶. قطعنامه استانداران پس از انقلاب چه نکاتی داشت؟
فروش اموال لوکس دولتی، محدود کردن استخدام، واگذاری زمین به افراد فاقد خانه و استفاده از زمینهای دولتی برای مدرسه و خدمات عمومی.
۷. مشکل اصلی مطبوعات ایران از نگاه متن چیست؟
وابستگی به دولت، نبود تعریف دقیق از روزنامهنگار حرفهای، ضعف ساختار تحریریه، نبود استقلال صنفی و اتکای زیاد به خبرهای رسمی.
۸. حزب توده چرا در سال ۱۳۶۲ سرکوب شد؟
به اتهام انتقال اطلاعات سیاسی و نظامی ایران به شوروی و فعالیت در راستای منافع مسکو.
۹. حکم دیوان عالی آمریکا درباره مدارس سیاهپوستان چه اهمیتی داشت؟
این حکم اعلام کرد که جدایی مدارس ذاتاً نابرابر است و به یکی از نقاط عطف جنبش حقوق مدنی آمریکا تبدیل شد.
۱۰. انقلاب فرهنگی چین چه پیامدی داشت؟
قرار بود با فساد و اشرافیگری مبارزه کند، اما از کنترل خارج شد، ده سال ادامه یافت و به حذف گسترده نخبگان و آسیبهای اجتماعی و سیاسی انجامید.
