امروز در ایران و جهان چه گذشت
۱۹ می / ۲۹ اردیبهشت
نویسنده: ساموئل (پیمان) سلاحی
نویسنده و پژوهشگر حوزه و تاریخ
ایران
شکست امویان از ابومسلم خراسانی در نبرد ماه می سال ۷۴۹
۱۹ ماه می سال ۷۴۹ میلادی، دو سال پس از آغاز قیام ابومسلم خراسانی علیه امویان، ارتش مروان دوم، آخرین خلیفه اموی، در نبردی مهم از نیروهای ابومسلم شکست خورد. در این شکست، پایههای حکومت اموی را بهشدتاند و مناطق شرقی شام و قلمروهای وابسته به آن را از کنترل آمویان خارج کردند.
بیست ماه، ارتش مروان دوم بار دیگر در کنار رود زاب، در بین النهرین، بعد از چندین ابومسلم شکست. این نبرد، شکست نهایی امویان بود و راه را برای قدرتگیری عباسیان باز کرد. عباسیان با کمک و نظامی سیاسی ابومسلم بر جای امویان نشستند و مرکز خلافت را از دمشق به بغداد بردند.
پس از شکست در نبرد زاب، مروان دوم در ژانویه ۷۵۰ به مصر گریخت و در همانجا کشته شد. از آن پس، حکومت عمویان تنها برای مدتی در اندلس و بخشهایی از شمال غرب آفریقا ادامه یافت.
برخورد تاریخی دکتر محمدعلی ملکی با انگلستان بر سر بحرین
۱۹ ماه می ۱۹۵۳، روزنامههای جهان خبر اعتراض شدید دکتر محمدعلی ملکی، وزیر بهداری وقت ایران، به نماینده بریتانیا در کنفرانس جهانی بهداشت در ژنو را منتشر کردند.
از آنجا آغاز شد که نماینده بریتانیا در سخنان خود از بحرین به عنوان منطقهای تحتالحمایه انگلستان نام برد و درباره جایگاه بهداشتی آن در تقسیمبندی جهانی سخن گفت. دکتر ملکی سخن او را قطع کرد و با صدای بلند گفت که بحرین بخشی از خاک ایران است و تنها ایران حق دارد از طرف بحرین در مجمع بینالمللی سخن بگوید.
او انگلستان را دولتی اشغالگر خواند و کرد که بحرین باید در همان منطقه بهداشتی قرار گیرد که ایران در آن قرار گیرد. شدت اعتراض و برخورد لفظی میان دو طرف بالا گرفت که کنفرانس برای تعطیلات تعطیل شد.
دکتر ملکی پس از خروج از جلسه، سخنان خود را در جمع خبرنگاران ادامه داد و گفت جهان امروز نباید فقط قدرتهای سلطهگر را بشنود. این موضعگیری شجاعانه در ایران بازتاب با بازگشت به تهران، مردم از او استقبال کردند.
این رخداد یکی از نمونههای مهم دفاع دیپلماتیک از تمامیت ارضی ایران در مجامع بینالمللی بود.
میزان حقوق کارمندان دولت در سال ۱۳۳۲ هجری خورشیدی
در سیام اردیبهشت سال 1332، جدول اصلاح شده حقوق پایه کارمندان رسمی دولت برای پرداخت به خزانهداری کل انجام شد.
بر اساس این جدول، حقوق کارمند پایه یک، یعنی کارمند تازهاستخدام، 150 تومان تعیین شد. حقوق آخرین پایه آن زمان، یعنی پایه ۹، نیز ۶۹۲ تومان بود. این ارقام فقط حقوق پایه و مزایا، اضافهکاری و پرداختهای جانبی را شامل نمیشوند.
این جدول از نظر تاریخی اهمیت دارد، زیرا نشان میدهد ساختار حقوقبگیری در دولت ایران در اوایل دهه ۱۳۳۰ چگونه تنظیم میشد و فاصله میان پایههای اداری تا چه اندازه بود.
نگاهی به گذشته؛ روزنامه اطلاعات ۲۸ اردیبهشت ۱۳۵۹
در بخش نگاهی به گذشته، نسخهای از صفحه اول روزنامه اطلاعات، شماره منتشرشده در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۵۹، یعنی ۱۵ ماه و یک هفته پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، مورد توجه قرار گرفته است.
همچنین در همان شماره، خبری ترجمهشده از خبرگزاری فرانسه در صفحه آخر روزنامه منتشر شده بود. این نمونهها از نظر تاریخ رسانهای اهمیت دارند، زیرا فضای سیاسی و خبری ایران در نخستین ماههای پس از انقلاب را نشان میدهند؛ دورهای که رسانهها هنوز در حال بازتعریف جایگاه خود در نظم جدید سیاسی بودند.
در قلمرو اندیشه
زادروز فیکته؛ فیلسوفی که فساد دولتی را مانع رشد جامعه میدانست
۱۹ ماه می ۱۷۶۲، یوهان گتلیب فیکته، فیلسوف آلمانی، به دنیا آمد. او ۵۲ سال زندگی کرد و یکی از چهرههای مهم فلسفه آلمان به شمار میرود.
اندیشههای فیکته در برخی زمینهها به دکارت و کانت نزدیک بود. او درباره آگاهی فردی، احساس درونی، تفکر و نقش اخلاق در رشد جامعه دیدگاههای مهمی ارائه کرد.
بخشی از زندگی فیکته همزمان با برتری نظامی فرانسه در اروپا و سلطه ناپلئون بر ایالتهای آلمانی بود. در سال ۱۸۰۸، فیکته با سخنرانیهای خود در برلین به بیداری ناسیونالیسم آلمانی کمک کرد. او از آلمانیها میخواست هویت، شخصیت و خصلتهای فرهنگی خود را حفظ کنند و در برابر سلطه خارجی تسلیم نشوند.
یکی از مهمترین دیدگاههای اجتماعی او این بود که جامعهای که در آن فساد، تباهی و جرم دولتی وجود داشته باشد، رشد نخواهد کرد، متمدن نخواهد شد و دچار تفرقه و سلطهپذیری خواهد بود.
سنسیمون؛ نظریهپرداز سوسیالیسم و شایستهسالاری
سنسیمون، اشرافزاده و اندیشمند فرانسوی، در ۱۹ ماه می ۱۸۲۵ و در ۶۴ سالگی درگذشت. او از چهرههای اثرگذار در شکلگیری اندیشههای سوسیالیستی قرن نوزدهم بود.
سنسیمون استثمار را در هر شکل، عملی ضدانسانی میدانست. او معتقد بود فئودالیسم و سرمایهداری افسارگسیخته نتیجه ضعف اخلاق، ضعف فرهنگ و بینظمی اجتماعی هستند.
از نگاه او، برای کاهش فقر و بدبختی باید تولید ملی تقویت شود و از تولیدکننده، کارگر و کارآفرین قدردانی گردد. او به نوعی اقتصاد تعاونی و مالکیت عمومی ابزار و منابع تولید گرایش داشت.
سنسیمون همچنین از پدران نظریه شایستهسالاری دانسته میشود. او باور داشت که میان سعادت و پیشرفت یک جامعه با شایستگی مدیران آن رابطه مستقیم وجود دارد. از دید او، مدیر خوب باید دانا، بیطرف، مثبتگرا، دور از آزمندی و دارای اخلاق و پرهیزگاری باشد.
از آثار مهم او میتوان به نوشتههایی درباره سوسیالیسم آرمانشهری، انقلاب فرانسه، مثبتگرایی، دانشگرایی و اهمیت گفتار و کردار درست اشاره کرد.
وارنر سومبارت؛ همه راهها به ناسیونالیسم ختم میشود
وارنر سومبارت، فیلسوف و اقتصاددان آلمانی، در ۱۹ ماه می ۱۹۴۱ و در ۶۵ سالگی درگذشت. او نویسنده آثاری درباره سرمایهداری، سوسیالیسم، اقتصاد مارکسیستی و رابطه ادیان با سرمایهداری بود.
سومبارت معتقد بود بسیاری از نیروهای چپگرا در آغاز گرایش مارکسیستی دارند؛ اما با تجربه سیاسی و اجتماعی، بهتدریج به سوسیالیسم، سپس سوسیالدموکراسی و در نهایت به نوعی ناسیونالیسم میرسند.
او باور داشت که ایدئولوژیها وقتی وارد زندگی واقعی ملتها میشوند، ناگزیر رنگ ملی و بومی به خود میگیرند. به همین دلیل، از نگاه سومبارت، بسیاری از مسیرهای فکری در نهایت به میهندوستی و ناسیونالیسم ختم میشوند.
تحولات سیاسی قرن بیستم و دو دهه پایانی آن، از نگاه برخی تحلیلگران، تا حدی درستی این دیدگاه را نشان داد؛ زیرا بسیاری از ایدئولوژیهای جهانی در عمل با هویت ملی کشورها ترکیب شدند.
سایر ملل
زادروز ملکم ایکس
مالک شباز، مشهور به ملکم ایکس، در ۱۹ ماه می ۱۹۲۵ به دنیا آمد. او یکی از مهمترین رهبران جنبش ناسیونالیستی سیاهان آمریکا بود و در ایجاد غرور، هویت سیاسی و تشخص اجتماعی در میان سیاهپوستان آمریکا نقش مهمی داشت.
ملکم ایکس با سخنرانیهای تند، صریح و تأثیرگذار خود، مسئله تبعیض نژادی، بیعدالتی اقتصادی و هویت سیاهپوستان آمریکا را به مرکز بحثهای اجتماعی و سیاسی کشاند.
او در ۲۱ فوریه ۱۹۶۵ در نیویورک و در مراسم نخستین روز هفته برادری ملی ترور شد. مرگ او، یکی از نقاط مهم تاریخ جنبش حقوق مدنی و مبارزات سیاهان آمریکا بود.
سالگرد مرگ سرهنگ لورنس؛ لورنس عربستان
۱۹ ماه می ۱۹۳۵، سرهنگ تی. ای. لورنس، معروف به لورنس عربستان، در ۴۶ سالگی درگذشت. او چند روز پیش از مرگ، در منطقه دورست انگلستان بر اثر حادثه موتورسیکلت دچار ضربه مغزی شده بود.
لورنس از چهرههای مهم سیاست استعماری بریتانیا در خاورمیانه بود. در جریان جنگ جهانی اول، او مأمور شد قبایل عرب را علیه دولت عثمانی تحریک و سازماندهی کند. این اقدام در چارچوب توافق محرمانه سایکس ـ پیکو میان انگلستان و فرانسه انجام گرفت؛ توافقی که هدف آن تقسیم سرزمینهای عربی امپراتوری عثمانی میان قدرتهای اروپایی بود.
لورنس در شکلگیری نقشه سیاسی جدید خاورمیانه نقش داشت. طرحهایی مانند تأسیس اردن، انتقال خاندان هاشمی به آن منطقه، نصب فیصل در عراق و بازآرایی جغرافیای سیاسی عربی، از پیامدهای سیاستهایی بود که او در آنها اثرگذار بود.
از نگاه تحلیلی، میراث لورنس را باید در چارچوب مهندسی استعماری خاورمیانه بررسی کرد؛ مهندسیای که بسیاری از بحرانهای سیاسی و مرزی منطقه در قرن بیستم و بیستویکم به آن پیوند دارد.
عذرخواهی کولن پاول درباره گزارش نادرست تسلیحات عراق
در ۱۶ ماه می ۲۰۰۴، ژنرال کولن پاول، وزیر امور خارجه وقت آمریکا، در مصاحبهای با شبکه انبیسی، درباره سخنان پیشین خود در شورای امنیت سازمان ملل عذرخواهی کرد.
او پیش از حمله نظامی آمریکا به عراق گفته بود که عراق دارای سلاحهای کشتار جمعی است. اما پس از اشغال عراق، چنین تسلیحاتی پیدا نشد. پاول در مصاحبه خود گفت مأموران اطلاعاتی او را گمراه کرده بودند.
در همان مصاحبه، درباره آینده عراق نیز بحث شد. پاول تأکید کرد که برنامه انتخابات و واگذاری امور به دولت موقت عراقی تغییر نخواهد کرد، اما نیروهای آمریکا برای حفظ نظم تا زمانی که لازم باشد در عراق باقی خواهند ماند.
در همان برنامه، سخنان سناتور ادوارد کندی نیز پخش شد که با اشاره به شکنجه زندانیان عراقی گفته بود آمریکا از همان زندانی استفاده کرد که پیشتر صدام حسین برای شکنجه ساخته بود.
جو بایدن: احمد چلبی حقوقبگیر آمریکا بود
۱۹ ماه می ۲۰۰۴، مصاحبهای از جو بایدن، سناتور وقت آمریکا، از شبکه انبیسی پخش شد. او در این مصاحبه گفت با وجود آنکه گزارشهای احمد چلبی درباره عراق نادرست از آب درآمده بود، او همچنان ماهانه ۴۰۰ هزار دلار از دولت آمریکا دریافت میکرد.
بایدن همچنین گفت احمد چلبی اصرار ارتش آمریکا از جنوب وارد عراق می شوند. تصمیمی که به گفته او، به نیروهای وابسته به صدام فرصت داد انبارهای اسلحه را در مناطق سنینشین باز میکنند و زمینه ناامنیهای بعدی را فراهم میکنند.
همچنین انحلال سریع ارتش عراق و کنار گذاشتن مقامهای بعثی توسط پل برمر، مقامات آمریکایی، را اشتباهی بزرگ دانست. زیرا این اقدام به هرجومرج، اختلافات مذهبی و خشونتهای بعدی کمک کرد.
اظهارات ضدآمریکایی جورج گالووی در دفاع از خود
جورج گالووی، نماینده پارلمان بریتانیا، در جلسه ۱۷ ماه می ۲۰۰ای آمریکا حاضر شد تا پیشنهادات خود را مطرح کند.
او گفت اتهامزنی بر پایه اسناد ساختگی دولت موقت عراق، تلاشی برای پنهان کردن واقعیتهای اشغال عراق است. گالووی سناتورهای آمریکایی را میخواهند که با حمله به عراق، در پیامدهای آن شریک هستند و اکنون میخواهند جنگ را از میدان خارج کنند.
مصاحبه او با چارلی رز در ۱۸ ماه می ۲۰۰۵ از تلویزیون عمومی آمریکا پخش شد. گالووی از جمله کسانی بودند که از سوی کمیسیون امنیت ملی سنای آمریکا به گرفتن رشوه از صدام حسین شده بود. پیشنهادی که او آن را سیاسی و بیاساس دانست.
برخی دیگر از رویدادهای ۱۹ می
- ۱۵۳۶ : «آن بولین»، ملکه انگلیس و همسر هنری هشتم، در برج لندن گردن زده شد. او در 15 ماه می، چهار روز پیش از اعدام، با حضور هیئت منصفهای از بزرگان انگلیس محاکمه و به طور کامل خیانت شده بود. آن بولین مادر الیزابت یکم بود؛ پادشاهی که بعدها انگلستان را به قدرتی بزرگ تبدیل کرد.
- 1649 : قانون قانون با قانون مشترک، این کشور را یک کمانولت یا المنافع متشکل از انگلیس، اسکاتلند و ایرلند اعلام کرد. این ساختار با جامعه مشترک المنافع امروزی تفاوت داشت.
- 1848 : دولت مکزیک پس از شکست در با آمریکا، تهدیدی برای کالیفرنیا، نوادا، یوتا و سرزمینهایی دیگر را که بعدها بخشی از برخی از آمریکا شدند، خطر و امضا کردند. دولت آمریکا در برابر این پیشنهادی، ۱۵ میلیون دلار به مکزیک پرداخت.
- ۱۸۲۸ : جان کوئینسی آدامز، رئیسجمهور وقت آمریکا، قانون تعرفه گمرکی بر واردات کالا را صادر کرد. هدف این قانون حمایت از کارخانه های پارچه بافی داخلی آمریکا بود.
- ۱۹۸۰ : در فلوریدای آمریکا و در جریان شورش سیاهپوستان، شماری کشته و زخمی شدند و سه ساختمان در منطقه میامی به آتش کشیده شدند. این شورش پس از کشته شدن یک سیاهپوست به دست پلیس رخ داد.
- ۲۰۱۶ : هواپیمای ایرباس ۳۲۰ شرکت هواپیمایی مصر در پرواز ۸۰۴ از پاریس به قاهره، بر فراز دریای مدیترانه سقوط کرد و ۶۶ نفر کشته شدند.
۱ . شکست ابومسلم خراسانی بر امویان در ۱۹ ماه می سال ۷۴۹ چه مهمی داشت؟
این شکست حکومت امویان را متزلزل کرد و راه را برای انتقال قدرتگیری عباسیان و مرکز خلافت از دمشق به بغداد باز نمود.
۲ . دکتر محمدعلی ملکی در کنفرانس ژنو به چه موضوعی اعتراض کرد؟
او به اینکه نماینده بریتانیا از بحرین به عنوان منطقه تحتالحمایه انگلستان نام برد، اعتراض کرد و گفت بحرین بخشی از خاک ایران است.
۳ . حقوق پایه کارمند تازهاستخدام دولت در سال ۱۳۳۲ چقدر بود؟
حقوق کارمند پایه یک در سال ۱۳۳۲، ۱۵ تومان تعیین شده بود.
۴ . فیکته چه عاملی را مانع رشد و تمدن جامعه میدانست؟
او فساد، تباهی و جرم دولتی را از مهمترین رشد، مدنیت و وحدت جامعه میدانست.
۵ . سنسیمون چه نسبتی میان مدیریت و پیشرفت جامعه قائل بود؟
او معتقد بود سعادت و پیشرفت جامعه رابطه مستقیم با مدیران شایستگی دارد.
۶ . دیدگاه وارنر سومبارت درباره ایدئولوژی ها چه بود؟
او باور داشت که بسیاری از ایدئولوژیها در نهایت با هویت ملی میشوند و به نوعی ناسیونالیسم میرسند.
۷ . ملکم ایکس چه نقشی در جامعه سیاهپوستان آمریکا داشت؟
او به تقویت غرور، هویت سیاسی و تشدید اجتماعی سیاهپوستان آمریکا کمک کرد.
۸ . لورنس عربستان در ارتش چه نقشی داشت؟
او در حرکت قبایل عرب علیه عثمانی و طراحی بخشی از نظم سیاسی استعماری دارد پس از جنگ جهانی اول نقش.
۹ . کولن پاول درباره گزارش تسلیحات عراق چه گفت؟
او عذرخواهی کرد و گفت مأموران اطلاعاتی او را درباره وجود سلاحهای کشتار جمعی در عراق گمراه کرده بودند.
۱۰ . جون درباره احمد چلبی چه ادعایی مطرح کرد؟
او گفت احمد چلبی با وجود گزارشهای نادرست درباره عراق، ماهانه ۴۰۰ هزار دلار از دولت آمریکا دریافت میکرد.
