ایران
سپاه ایران حبشیها را از یمن بیرون راند
در دومین هفته ماه می سال ۵۷۰ میلادی، سپاهی از ایران ساسانی به فرماندهی وهرز دیلمی از راه خلیج فارس به یمن رفت. این نیرو به درخواست قبایل یمنی و به فرمان خسرو انوشیروان اعزام شد تا ارتش حبشه را از یمن بیرون کند.
وهرز پس از ورود به یمن، با وجود برتری عددی نیروهای حبشی، دستور داد کشتیهای ایرانیان سوزانده شوند تا راه بازگشت بسته شود. پیام او روشن بود: یا پیروزی، یا مرگ در میدان نبرد.
ایرانیان با پشتیبانی مردم یمن و استفاده از تاکتیکهای تازه، سپاه حبشه را شکست دادند. پس از آن، یمن تا زمان گسترش اسلام در جزیرهالعرب، تحت حمایت ایران ساسانی قرار گرفت.
لغو کاپیتولاسیون در ایران
در ۹ می ۱۹۲۷ / ۱۹ اردیبهشت ۱۳۰۶، کاپیتولاسیون در ایران لغو شد. این امتیاز در دوره قاجار به برخی دولتهای خارجی داده شده بود و براساس آن، اتباع خارجی در ایران از محاکمه در دادگاههای ایرانی معاف میشدند.
لغو کاپیتولاسیون گامی مهم در بازگرداندن حاکمیت ملی و استقلال قضایی ایران بود.
جنگ رسانهای در دوره مصدق
در اردیبهشت ۱۳۳۱، یکی از مقامهای دولت مصدق خبر منتشرشده در روزنامه اطلاعات درباره تشکیل «کنگره رجال باتجربه» را بیاساس دانست.
او اینگونه خبرسازیها را نوعی خطدهی رسانهای از سوی محافل وابسته به استعمار توصیف کرد؛ روشی که با هدف آمادهسازی افکار عمومی برای پذیرش طرحهای خارجی انجام میشد.
علی امینی، شریفامامی و رقابت آمریکا و انگلیس
در اردیبهشت ۱۳۴۰، پس از کنارهگیری جعفر شریفامامی، علی امینی نخستوزیر شد. رادیو مسکو این تحول را پیروزی نفوذ آمریکا بر نفوذ انگلیس در سیاست ایران دانست.
در همان دوره، تظاهرات معلمان تهران و کشتهشدن دکتر خانعلی، فضای سیاسی کشور را ملتهب کرد. دولت امینی با شعار اصلاحات، آزادی اجتماعات و اصلاحات ارضی وارد میدان شد.
گسترش اعتراضات در سال انقلاب
در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۵۷، اعتراضات ضدحکومتی در ایران گسترش یافت و شهرهای بیشتری را دربر گرفت. روزنامههای وقت، با وجود فشارهای دولتی برای استفاده از واژههایی مانند «بلوا» و «شورش»، تصاویر و گزارشهایی منتشر کردند که عمق نارضایتی عمومی را نشان میداد.
اجارهبها در سال ۱۳۵۷ و مقایسه با دهههای بعد
در اردیبهشت ۱۳۵۷، دولت وقت جدولی از اجارهبهای مناطق مختلف تهران منتشر کرد. مقایسه آن ارقام با سالهای بعد نشان میدهد که مسکن در ایران، بهویژه در تهران، بهتدریج از کالای مصرفی به ابزار سرمایهگذاری و فشار اقتصادی بر طبقه متوسط تبدیل شد.
اعدام حبیب القانیان و چند مقام دیگر
در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۵۸، هفت نفر دیگر از چهرههای وابسته به نظام پیشین اعدام شدند. حبیب القانیان، از چهرههای شناختهشده جامعه یهودیان ایران، و سپهبد ابوالحسن سعادتمند از جمله اعدامشدگان بودند.
این اعدامها بخشی از فضای خشن و انتقامی ماههای نخست پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود.
افشاگری درباره مافیای واردات خودرو
در ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷، امیر خجسته، نماینده وقت مجلس، از واردات شبانه بیش از ۶ هزار خودروی لوکس و نقش مافیا در قاچاق کالا سخن گفت.
او هشدار داد که واردات بیرویه، تولید داخلی را نابود کرده و صدها هزار شغل را از بین برده است. این سخنان نمونهای از مسئله مزمن رانت، فساد و اقتصاد غیرشفاف در جمهوری اسلامی بود.
خروج آمریکا از برجام
در ۸ می ۲۰۱۸، دونالد ترامپ خروج آمریکا از توافق برجام را اعلام کرد و دستور بازگشت تحریمها علیه جمهوری اسلامی را صادر کرد.
این تصمیم، نقطه عطفی در روابط ایران و آمریکا بود و فشار اقتصادی شدیدی بر ایران وارد کرد.
زلزله دماوند و تهران
در بامداد ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۹، زمینلرزهای به بزرگی ۵.۱ ریشتر در منطقه دماوند رخ داد و تهران و کرج نیز آن را احساس کردند. این زلزله دو کشته و دهها مجروح برجای گذاشت و بار دیگر مسئله آمادگی تهران در برابر زلزله را برجسته کرد.
حذف چهار صفر از پول ملی
در اردیبهشت ۱۳۹۹، بحث حذف چهار صفر از پول ملی دوباره مطرح شد. برخی اقتصاددانان هشدار دادند که این اقدام بدون اصلاح سیاستهای پولی و بانکی، اثر واقعی ندارد و تنها ظاهر اسکناسها را تغییر میدهد.
اندیشه
درگذشت فردریش شیلر
در ۹ می ۱۸۰۵، فردریش شیلر، شاعر، فیلسوف و نمایشنامهنویس آلمانی درگذشت.
او تأکید میکرد که رأی اکثریت همیشه برابر با عدالت نیست. از نگاه شیلر، حتی اگر یک فرد در اقلیت باشد، حقوق او نباید قربانی خواست اکثریت شود.
دموکراسی
کاهش مشارکت در انتخابات محلی آمریکا
در سال ۲۰۰۴، انتخابات محلی شهر چساپیک در ایالت ویرجینیا نشان داد که مشارکت سیاسی شهروندان در سطح محلی رو به کاهش است. کمتر از ۲۰ درصد واجدان شرایط رأی دادند.
این نمونه نشان میدهد که دموکراسی فقط با وجود صندوق رأی زنده نمیماند؛ مشارکت فعال شهروندان شرط اصلی پایداری آن است.
دانش
تأیید قرص ضدبارداری
در ۹ می ۱۹۶۰، سازمان غذا و داروی آمریکا مصرف قرص ضدبارداری را تأیید کرد. این دارو نقش بزرگی در تغییر ساختار خانواده، برنامهریزی جمعیت و آزادی انتخاب زنان در قرن بیستم داشت.
ژن نئاندرتال در انسان امروز
در سال ۲۰۱۰، مؤسسه ماکس پلانک اعلام کرد که بخشی از جمعیت امروز اوراسیا دارای ژن نئاندرتال است. این کشف نشان داد که تاریخ تکامل انسان پیچیدهتر از روایتهای ساده پیشین است.
رسانهها
نخستین کاریکاتور ژورنالیستی
در ۹ می ۱۷۴۶، بنجامین فرانکلین در نشریه خود کاریکاتوری منتشر کرد که ماری تکهتکه را نشان میداد و زیر آن نوشته بود: «متحد شوید یا بمیرید».
این تصویر یکی از نخستین نمونههای کاریکاتور سیاسی در رسانهها بود و نشان داد تصویر میتواند گاهی از مقاله و سخنرانی اثرگذارتر باشد.
مایک والاس و روزنامهنگاری تحقیقی
۹ می زادروز مایک والاس، روزنامهنگار برجسته آمریکایی است. او با مصاحبههای سختگیرانه و پرسشهای پیگیرانه، سبک تازهای در روزنامهنگاری تحقیقی تلویزیونی ایجاد کرد.
والاس نشان داد روزنامهنگار حرفهای نباید تریبون تبلیغاتی قدرت باشد، بلکه باید قدرت را به پاسخگویی وادار کند.
سایر ملل
روز پیروزی روسیه در جنگ جهانی دوم
۹ می در روسیه روز پیروزی در جنگ جهانی دوم است. در این جنگ، اتحاد شوروی سنگینترین تلفات انسانی را تحمل کرد و نقش تعیینکنندهای در شکست آلمان نازی داشت.
این روز برای روسها نه فقط یک مناسبت نظامی، بلکه بخشی از حافظه ملی و هویت سیاسی آنان است.
پایان جنگ جهانی دوم در اروپا
در ۹ می ۱۹۴۵، دولتهای پیروز پایان رسمی جنگ جهانی دوم در اروپا را اعلام کردند. این جنگ میلیونها کشته و ویرانی گسترده برجای گذاشت و نظم جهانی تازهای را شکل داد.
قتل آلدو مورو در ایتالیا
در ۹ می ۱۹۷۸، جسد آلدو مورو، نخستوزیر پیشین ایتالیا، پس از ۵۴ روز ربودهشدن به دست گروه بریگاد سرخ پیدا شد.
این رویداد یکی از مهمترین نمونههای خشونت سیاسی در اروپای پس از جنگ جهانی دوم بود.
فساد سیاسی در ایتالیا
در سال ۲۰۱۰، کلودیو سکایولا، وزیر صنایع ایتالیا، پس از افشای پرونده رشوهگیری از مقام خود کنارهگیری کرد. این پرونده بار دیگر رابطه میان قدرت سیاسی، فساد مالی و معاملات پنهان را آشکار کرد.
برخی رویدادهای دیگر ۹ می
- ۱۴۵۰: ترور عبداللطیف میرزا، نواده امیرتیمور
- ۱۸۴۶: شکست مکزیک از نیروهای آمریکا در پالو آلتو
- ۱۸۶۱: ریچموند پایتخت کنفدراسیون آمریکا شد
- ۱۸۸۶: پایهگذاری نوشابه کوکاکولا
- ۱۹۰۲: فوران آتشفشان در مارتینیک و مرگ حدود ۳۰ هزار نفر
- ۱۹۳۳: آغاز روزه اعتراضی گاندی علیه استعمار بریتانیا
- ۱۹۵۵: عضویت آلمان غربی در ناتو
- ۱۹۷۰: تظاهرات گسترده ضد جنگ ویتنام در آمریکا
- ۲۰۱۰: عملیات کماندوهای روس علیه دزدان دریایی سومالی
- ۲۰۱۰: سقوط ناگهانی بورس نیویورک
جمعبندی تحلیلی
رویدادهای ۹ می نشان میدهد که تاریخ، میدان تکرار چند الگوی ثابت است:
قدرت بدون مشروعیت فرسوده میشود، حاکمیت ملی بدون استقلال قضایی ناقص است، رسانه میتواند ابزار روشنگری یا ابزار عملیات روانی باشد، و دموکراسی بدون مشارکت مردم به پوستهای خالی تبدیل میشود.
نکته کلیدی: جامعهای که تاریخ را فقط روایت گذشته بداند، از تکرار خطاها در آینده غافل میماند.
ساموئل (پیمان) سلاحی
