ایران
لشکرکشی ایران به اروپا در زمان داریوش بزرگ
در سال ۵۱۴ پیش از میلاد، بوغابیش، ژنرال پارسی، به فرمان داریوش بزرگ با سپاهی بزرگ از دریای مرمره گذشت و وارد جنوب شرقی اروپا شد.
هدف این عملیات، دور کردن اقوام مهاجم و کمتمدن از مرزهای ایران بود. نیروهای ایرانی بخشی از مقدونیه، تراکیه، دلتای دانوب و بخشهایی از رومانی و اوکراین امروز را در کنترل گرفتند.
تنبیه فرمانداران نافرمان قفقاز
در ۲ مه ۳۶۴ پیش از میلاد، سپاه ایران به فرماندهی اسپهبد مهرداد، عملیات پاکسازی مناطق ساحلی دریای سیاه و قفقاز را پایان داد.
هدف این عملیات، برخورد با فرماندارانی بود که از دولت مرکزی هخامنشی سرپیچی کرده بودند. این اقدام نشان میدهد که دولت ایران باستان برای حفظ انسجام سیاسی و امنیت مرزها، ساختار نظامی منظم و فعال داشت.
درخواست پارسیان هند از دولت رضاشاه
در ۲ مه ۱۹۳۲، دینشاه ایرانی، رئیس انجمن پارسیان هند، در تهران از دولت رضاشاه خواست که پارسیان هند، یعنی زرتشتیان ایرانیتبار مهاجر، از مزایای اتباع ایران برخوردار شوند.
او تأکید کرد که پارسیان هند هنوز خود را ایرانی میدانند و آمادهاند در آبادانی، صنعت، آموزش و درمان ایران سرمایهگذاری کنند.
این درخواست در عمل به نتیجه جدی نرسید؛ زیرا هند هنوز زیر سلطه انگلستان بود و لندن تمایل نداشت سرمایه و توان پارسیان از هند به ایران منتقل شود.
برکناری نخستوزیر به دلیل گرانی
در اردیبهشت ۱۳۲۴، مجلس ایران مرتضیقلی بیات، نخستوزیر وقت، را به دلیل ناتوانی در کنترل گرانی برکنار کرد.
چند هفته کشور بدون نخستوزیر ماند تا سرانجام ابراهیم حکیمی به عنوان رئیس دولت انتخاب شد. این رویداد نشاندهنده فشار اقتصادی پس از جنگ جهانی دوم و ضعف مدیریت اجرایی در ایران آن زمان بود.
بحران بحرین و هشدار انگلستان
در سال ۱۳۳۱، در دوران دولت دکتر مصدق، احساسات ملی برای بازگرداندن بحرین به ایران بالا گرفت.
دولت انگلستان هشدار داد که بحرین تحتالحمایه بریتانیاست و در صورت اقدام ایران، لندن از آن دفاع نظامی خواهد کرد. چند دهه بعد، محمدرضاشاه پهلوی از ادعای ایران بر بحرین صرفنظر کرد.
راهحلهای پیشنهادی به مصدق برای مشکلات ایران
در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۳۱، دکتر مصدق جمعبندی دیدار خود با گروهی از اندیشمندان و کارشناسان را به ادارات دولتی ابلاغ کرد.
در این بررسی، مهمترین مشکلات ایران چنین معرفی شده بود:
فساد اداری، کندی دستگاه قضایی، زمینخواری، ضعف مالیاتگیری، پارتیبازی، رشوه، آموزش ناکارآمد، نبود برنامه عمران، نبود نظام بازنشستگی همگانی و ضعف بازرسی.
راهحل پیشنهادی نیز تقویت دادستانی کل، رسیدگی سریع به شکایات مردم، ایجاد نظام بازرسی ناشناس، شایستهسالاری در مدیریت و برخورد با فساد بود.
تظاهرات معلمان تهران در سال ۱۳۴۰
در اردیبهشت ۱۳۴۰، معلمان تهران در اعتراض به حقوق پایین، دست به اعتصاب و راهپیمایی زدند.
در ۱۲ اردیبهشت، تجمع آنان در میدان بهارستان با تیراندازی پلیس روبهرو شد و دکتر عبدالحسین خانعلی کشته شد. این رویداد به سقوط دولت جعفر شریفامامی و نخستوزیری علی امینی انجامید.
بعدها ۱۲ اردیبهشت به نام «روز معلم» شناخته شد.
انتقال پایتخت از تهران؛ مسئلهای همیشگی
در سالهای اخیر، بار دیگر موضوع انتقال پایتخت ایران از تهران مطرح شد. تهران به دلیل جمعیت سنگین، خطر زلزله، آلودگی، سیل، ترافیک و تمرکز بیش از حد ادارات، با مشکلات ساختاری روبهروست.
نمونههایی مانند برزیل و اندونزی نشان میدهد که انتقال پایتخت میتواند بخشی از راهحل تمرکززدایی باشد؛ البته به شرط برنامهریزی دقیق و اراده سیاسی جدی.
فرهنگ، هنر و دانش
درگذشت لئوناردو داوینچی
در ۲ مه ۱۵۱۹، لئوناردو داوینچی، نابغه ایتالیایی رنسانس، درگذشت.
او نقاش، معمار، مخترع، ریاضیدان، موسیقیدان و زیستشناس بود. داوینچی نمونه انسان چندبعدی دوره رنسانس بود؛ شخصیتی که هنر و علم را در کنار هم میدید.
گشایش ساختمان تازه آرامگاه سعدی
در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۳۱، ساختمان تازه آرامگاه سعدی در شیراز گشایش یافت.
سعدی از بزرگترین استادان زبان فارسی است. گلستان و بوستان او قرنهاست که منبع اخلاق، اندرز، حکمت و زیبایی نثر و نظم فارسی به شمار میآیند.
بازگشت حس لامسه نخستین زن دارای پیوند صورت
در ۱ مه ۲۰۰۶، ایزابل دنوار، زن فرانسوی که نخستین پیوند صورت جهان را تجربه کرده بود، اعلام کرد حس لامسه بخشهای پیوندی صورتش بازگشته است.
این عمل پزشکی راه را برای جراحیهای پیچیده پیوند صورت در جهان باز کرد.
رسانهها
میرزاده عشقی روزنامهنگار شد
در ۱۲ اردیبهشت ۱۳۰۰ اعلام شد که میرزاده عشقی روزنامهای تازه منتشر خواهد کرد.
روزنامه او شامل خبر، مقاله، طنز و شعر بود. در آن دوره، بسیاری از نشریات ایران بیشتر ابزار سیاسی و ادبی بودند تا رسانه حرفهای به معنای جدید.
آغاز انتشار مجله «خانهداری خوب»
در ۲ مه ۱۸۸۵، مجله «خانهداری خوب» منتشر شد. این مجله ویژه بانوان بود و درباره خانهداری، بهداشت، غذا، اقتصاد خانواده، پوشاک و تربیت فرزند مطلب منتشر میکرد.
موفقیت این مجله نشان داد که رسانههای تخصصی میتوانند مخاطب پایدار و وفادار داشته باشند.
جهان
زادروز کاترین بزرگ
در ۲ مه ۱۷۲۹، کاترین دوم، معروف به کاترین بزرگ، به دنیا آمد.
او روسیه را به یکی از قدرتهای مهم اروپا تبدیل کرد، کریمه را به روسیه افزود، نفوذ روسیه در دریای سیاه را گسترش داد و شهرهای مهمی در اوکراین امروز پایهگذاری کرد.
زادروز تئودور هرتسل
در ۲ مه ۱۸۶۰، تئودور هرتسل، روزنامهنگار اتریشی و بنیانگذار جنبش صهیونیسم، به دنیا آمد.
او پس از مشاهده فضای ضدیهودی در اروپا به این نتیجه رسید که یهودیان باید کشور مستقل داشته باشند. اندیشه او بعدها به تشکیل اسرائیل انجامید.
سقوط برلین و پایان رایش سوم
در ۲ مه ۱۹۴۵، دولت شوروی اعلام کرد که برلین به طور کامل به دست ارتش سرخ افتاده و جسد نیمسوخته هیتلر پیدا شده است.
همزمان، نیروهای آلمان در ایتالیا نیز تسلیم شدند. این رویدادها پایان عملی رایش سوم و شکست آلمان نازی را قطعی کرد.
غرق شدن ناو بلگرانو
در ۲ مه ۱۹۸۲، در جریان جنگ فالکلند، ناو سنگین «ژنرال بلگرانو» متعلق به آرژانتین با اژدر زیردریایی انگلیسی غرق شد.
این حادثه نشان داد که دوران ناوهای بسیار سنگین رو به پایان است و در جنگهای مدرن، زیردریایی، موشک و ناوهای سبکتر اهمیت بیشتری یافتهاند.
ملی شدن منابع طبیعی بولیوی
در ۱ مه ۲۰۰۶، ایوو مورالس، رئیسجمهور بولیوی، ملی شدن منابع گاز طبیعی کشورش را اعلام کرد.
این اقدام ادامه موج ملیسازی منابع طبیعی در آمریکای لاتین بود؛ موجی که بر حق ملتها بر منابع زیرزمینی خود تأکید داشت.
هوگو چاوز و تکمیل ملی شدن نفت ونزوئلا
در ۱ مه ۲۰۰۷، هوگو چاوز اعلام کرد آخرین بخشهای صنعت نفت ونزوئلا نیز ملی شده است.
چاوز با تکیه بر ایده «سوسیالیسم قرن بیست و یکم» میخواست کنترل منابع ملی را از شرکتهای خارجی و خصوصی خارج کند.
زلنسکی و ریاستجمهوری اوکراین
در آوریل ۲۰۱۹، ولودیمیر زلنسکی، بازیگر و کمدین یهودیتبار، به ریاستجمهوری اوکراین انتخاب شد.
انتخاب او در فضایی رخ داد که اوکراین میان گرایش به غرب و فشار ژئوپلیتیکی روسیه گرفتار بود. این کشور بعدها به یکی از کانونهای اصلی بحران اروپا تبدیل شد.
رویدادهای دیگر ۲ مه
- ۱۵۳۶: آن بولین، همسر دوم هنری هشتم، زندانی شد و بعداً اعدام گردید.
- ۱۸۳۳: تزار روسیه فروش عمومی سرفها را ممنوع کرد.
- ۱۸۷۸: بلغارها علیه عثمانی شورش کردند.
- ۱۸۷۹: حزب سوسیالیست اسپانیا تأسیس شد.
- ۱۹۱۷: وان تین دونگ، فرمانده ویتنامی و فاتح سایگون، زاده شد.
- ۱۹۲۷: نخستین کنفرانس جهانی اقتصاد و تجارت آغاز شد.
- ۱۹۵۲: نخستین پرواز جت مسافربری انجام شد.
- ۱۹۹۸: بانک مرکزی اروپا تأسیس شد.
- ۲۰۰۸: توفان نرگس در میانمار هزاران قربانی گرفت.
پیام جمعبندی
دوم ماه مه روزی است که در آن چند خط اصلی تاریخ دیده میشود: قدرت دولتهای مرکزی در ایران باستان، مسئله مرزها و هویت ملی، نقش فساد در فروپاشی سیاسی، اهمیت آموزش و معلمان، و تأثیر رسانه و اندیشه در جامعه. از داریوش بزرگ تا مصدق، از سعدی تا داوینچی، و از سقوط برلین تا بحران اوکراین، تاریخ نشان میدهد که ملتها زمانی پایدار میمانند که حافظه تاریخی، نهادهای سالم و قدرت تحلیل آینده را از دست ندهند.
✍️ گردآوری و بازنویسی: ساموئل (پیمان) سلاحی
