ایران
آمادگی ایران و روم برای نبرد بزرگ حرّان
در اواخر آوریل سال ۵۳ پیش از میلاد، ایران اشکانی و روم در آستانه یکی از مهمترین نبردهای دنیای باستان قرار گرفتند: نبرد حرّان یا کارهه.
کراسوس، کنسول ثروتمند روم، با هدف افزایش قدرت و شهرت خود به قلمرو ایران حمله کرد. اما سپاه ایران به فرماندهی سورنا، سردار نامدار اشکانی، با تاکتیکهای نوین، سوارهنظام زرهپوش، کمانهای نیرومند و پشتیبانی لجستیکی با شتر، ارتش روم را شکست داد.
در این نبرد، کراسوس کشته شد، هزاران رومی جان باختند و شمار زیادی اسیر شدند. این شکست، اعتبار نظامی روم را بهشدت کاهش داد و قدرت ایران را در جهان باستان نشان داد.
نخستین گام یعقوب لیث برای احیای استقلال ایران
در آوریل ۸۴۷ میلادی، یعقوب لیث صفاری برای رسیدن به هدف بزرگ خود، یعنی احیای استقلال ایران، ابتدا با حاکم عباسی سیستان همکاری کرد.
این همکاری چند سال ادامه داشت، اما یعقوب بعدها راه خود را جدا کرد و با تصرف زرنگ، پایههای حکومت صفاریان را گذاشت. او سپس برای آزادسازی بخشهایی از ایران از سلطه خلافت عباسی تلاش کرد.
یکی از مهمترین اقدامات یعقوب لیث، زنده کردن زبان فارسی در امور رسمی بود. او پس از آزادسازی کرمان، فارسی را زبان رسمی قلمرو خود اعلام کرد.
ورود نظامیان روس به تبریز
در ۲۷ آوریل ۱۹۰۹، چند واحد ارتش روسیه به بهانه حفاظت از جان و مال خارجیان وارد تبریز شدند.
این حضور، آغاز مداخله مستقیم روسیه در آذربایجان بود و تا انقلاب ۱۹۱۷ روسیه ادامه یافت. زمینه این مداخله، قرارداد ۱۹۰۷ میان روسیه و انگلستان بود که ایران را به مناطق نفوذ تقسیم کرده بود.
استخدام مستشار مالی برای ایران
در سال ۱۳۰۷، دولت ایران برای سامان دادن به امور مالی کشور از کارشناسان خارجی استفاده کرد. دکتر والدر سوئیسی برای اداره خزانهداری و دکتر کورت لیندنبلات آلمانی برای ریاست بانک ملی ایران استخدام شدند.
دلیل اصلی این کار، ضعف ساختار مالیاتی، فرار مالیاتی متنفذان و سوءاستفاده از پول دولت بود. این مسئله نشان میدهد که بحران مالیاتگریزی و فساد اداری در ایران سابقهای طولانی دارد.
خشم رضاشاه از فرهنگستان ایران
در ۲۷ آوریل ۱۹۳۸، رضاشاه فرهنگستان ایران را به دلیل کمکاری اعضا تعطیل کرد و چند هفته بعد فرهنگستان تازهای تشکیل داد.
هدف اصلی فرهنگستان، جایگزین کردن واژههای فارسی به جای واژههای بیگانه و تقویت زبان ملی بود. رضاشاه زبان را ستون هویت ملی میدانست و معتقد بود با واژههای بیگانه نمیتوان از میهندوستی سخن گفت.
بازداشت چند مقام نظامی پس از انفجار انبار مهمات
در اردیبهشت ۱۳۳۰، یک روز پس از انفجار انبار مهمات ارتش در فارس، چند مقام نظامی از جمله رئیس تسلیحات ارتش و فرمانده لشکر فارس بازداشت شدند.
این انفجار همزمان با بحران ملی شدن نفت، اخطار انگلستان به ایران و نخستوزیر شدن دکتر مصدق رخ داد. در آن زمان، بسیاری این حادثه را خرابکاری و اقدامی مشکوک میدانستند.
کشف جنازه سرتیپ افشارتوس
در ۷ اردیبهشت ۱۳۳۲، جسد سرتیپ محمود افشارتوس، رئیس شهربانی کل کشور و از نزدیکان دولت مصدق، در غار تلو در شمالشرق تهران کشف شد.
او چند روز پیش از آن ربوده شده بود. پس از کشف جسد، شماری از افسران بازنشسته به اتهام ربودن، شکنجه و قتل او بازداشت شدند. پس از کودتای ۲۸ مرداد، پرونده این قتل بسته شد.
روزی که شاه اعتراض را حق مردم دانست
در ۵ اردیبهشت ۱۳۵۷، محمدرضاشاه اعلام کرد که از تظاهرات ناراحت نیست و اعتراض را بخشی از فضای آزادی میداند.
این سخنان در شرایطی بیان شد که اعتراضها در شهرها و دانشگاهها در حال گسترش بود. بسیاری از تحلیلگران معتقدند این موضعگیری، به جای کنترل بحران، مخالفان را جسورتر کرد و مسیر اعتراضها را به سوی انقلاب برد.
دیدار ریگان و تاچر از تهران در سال انقلاب
در روزهای ششم و هشتم اردیبهشت ۱۳۵۷، رونالد ریگان و مارگارت تاچر، دو چهره محافظهکار آمریکا و بریتانیا، به تهران سفر کردند و با شاه و مقامهای ایران دیدار داشتند.
جزئیات دقیق این دیدارها هنوز روشن نیست. اما این سفرها از نظر تاریخی مهماند، زیرا در آستانه اوجگیری بحران سیاسی ایران انجام شدند.
افزایش تولید سیگار در ایران
در سال ۱۳۸۴، تولید سیگار در ایران نسبت به سال قبل افزایش یافت؛ در حالی که بسیاری از کشورها در همان زمان مبارزه با مصرف دخانیات را جدیتر کرده بودند.
این موضوع از نظر سیاست عمومی مهم است، زیرا سیگار یکی از عوامل اصلی مرگومیر قابل پیشگیری در جهان شناخته میشود.
کمک دولتی به مطبوعات و وبسایتها
در سال ۱۳۹۳، دولت ایران دهها میلیارد تومان یارانه به مطبوعات، خبرگزاریها و وبسایتهای خبری پرداخت کرد.
این موضوع بحثهایی درباره استقلال رسانه، وابستگی مالی مطبوعات به دولت و نقش یارانه در جهتدهی به فضای رسانهای کشور ایجاد کرد.
اندیشه، اقتصاد و رسانه
زادروز ادوارد گیبون و هربرت اسپنسر؛ سالگرد درگذشت گرامشی
۲۷ آوریل زادروز ادوارد گیبون، مورخ نامدار انگلیسی و نویسنده کتاب «انحطاط و سقوط امپراتوری روم» است.
در همین روز، هربرت اسپنسر، فیلسوف و جامعهشناس انگلیسی نیز متولد شد. همچنین آنتونیو گرامشی، اندیشمند مارکسیست ایتالیایی، در ۲۷ آوریل ۱۹۳۷ درگذشت.
سود افزایش بهای بنزین در آمریکا
در آوریل ۲۰۰۶، بهای بنزین در آمریکا افزایش چشمگیری یافت. رسانهها این پرسش را مطرح کردند که سود اصلی افزایش قیمت سوخت به جیب چه کسانی میرود.
این بحث، بار دیگر رابطه میان شرکتهای نفتی، دولت، مالیات، مصرفکننده و قدرت اقتصادی را در مرکز توجه قرار داد.
توسیدید؛ آغازگر تاریخنگاری دقیق
توسیدید، مورخ یونانی، از نخستین کسانی بود که تاریخ را با روش تحلیلی، بیطرفانه و مبتنی بر مشاهده نوشت.
او جنگ را بزرگترین برهمزننده نظم اجتماعی میدانست و معتقد بود تاریخ باید تجربه نسلهای گذشته را برای نسلهای آینده حفظ کند.
تعطیلی روزنامه حزب نازی
در ۲۷ آوریل ۱۹۴۵، چند روز پیش از سقوط کامل آلمان نازی، روزنامه رسمی حزب نازی تعطیل شد. پیشروی ارتش شوروی در برلین ادامه چاپ و توزیع آن را غیرممکن کرده بود.
این رویداد نشان داد که روزنامه حزبی، در بسیاری از نظامهای ایدئولوژیک، نماد حیات سیاسی همان حزب است.
جهان
بحث تابعیت خارجی وزیران افغانستان
در آوریل ۲۰۰۶، هنگام بررسی کابینه افغانستان، مشخص شد چند وزیر پیشنهادی تابعیت کشورهای دیگر را دارند.
این موضوع بحثی جدی درباره وفاداری سیاسی، تابعیت دوگانه، پناهندگی و حضور مقامهای مهاجر در ساختار قدرت ایجاد کرد.
کشته شدن ماژلان در فیلیپین
در ۲۷ آوریل ۱۵۲۱، فردیناند ماژلان، دریانورد مشهور پرتغالی، در فیلیپین کشته شد.
او نخستین مسیر عبور از اقیانوس اطلس به اقیانوس آرام را کشف کرد و نام «اقیانوس آرام» را بر بزرگترین پهنه آبی جهان گذاشت. گرچه خود او سفر دور زمین را کامل نکرد، اما بازماندگان همراهش این مسیر را به پایان رساندند.
اجرای عفو عمومی ناپلئون
در ۲۷ آوریل ۱۸۰۲، فرمان عفو عمومی ناپلئون در فرانسه اجرا شد.
هدف این فرمان، بازگرداندن مهاجران و مخالفان سیاسی به کشور، ایجاد آشتی ملی و کمک به بازسازی فرانسه پس از انقلاب بود. این تصمیم نقش مهمی در بازگشت ثبات به فرانسه داشت.
برکناری عبدالحمید دوم
در ۲۷ آوریل ۱۹۰۹، پارلمان عثمانی سلطان عبدالحمید دوم را به اتهام ظلم، فساد مالی و بیاعتنایی به قانون برکنار کرد.
پس از او، سلطان محمد پنجم به قدرت رسید. این رویداد یکی از نشانههای ضعف ساختار سنتی خلافت عثمانی و رشد پارلمانگرایی در آن امپراتوری بود.
دستگیری موسولینی
در ۲۷ آوریل ۱۹۴۵، پارتیزانهای ایتالیایی بنیتو موسولینی را هنگام فرار به شمال ایتالیا دستگیر کردند.
او در سال ۱۹۱۹ حزب فاشیست ایتالیا را پایهگذاری کرده بود و سالها با ایدئولوژی ملیگرایانه و ضدکمونیستی بر ایتالیا حکومت کرد.
کودتای کمونیستی افغانستان
در ۲۷ آوریل ۱۹۷۸، حزب دموکراتیک خلق افغانستان با کودتای نظامی قدرت را به دست گرفت. محمدداودخان، رئیسجمهور وقت، در جریان مقاومت کشته شد.
این کودتا آغازگر مرحلهای تازه از بحران افغانستان بود؛ بحرانی که بعدها با دخالت نظامی شوروی، ظهور مجاهدین، طالبان، القاعده و حضور نظامی آمریکا ادامه یافت.
ویتنام و برنامه صنعتی شدن
در آوریل ۲۰۰۶، حزب کمونیست ویتنام برنامههای توسعه اقتصادی و صنعتی کشور را تصویب کرد و نونگ دوک مانه را دوباره به دبیرکلی حزب برگزید.
ویتنام در دهههای بعد، با تمرکز بر تولید، صادرات، مدیریت اقتصادی و جذب سرمایه، به یکی از اقتصادهای رو به رشد آسیا تبدیل شد.
رویدادهای دیگر ۲۷ آوریل
- ۱۵۲۶: بابر دهلی را تصرف کرد و پایههای حکومت تیموریان هند را گذاشت.
- ۱۷۷۳: قانون چای در بریتانیا زمینهساز انقلاب استقلال آمریکا شد.
- ۱۹۱۳: احمدشاه قاجار در تهران ازدواج کرد.
- ۱۹۲۱: رضاخان پهلوی وزیر جنگ شد.
- ۱۹۷۶: صندوق پول عربی در ابوظبی آغاز به کار کرد.
- ۱۹۸۷: آمریکا ورود کورت والدهایم، رئیسجمهور اتریش، را ممنوع کرد.
- ۱۹۹۲: جمهوری صربستان و مونتهنگرو پس از فروپاشی یوگسلاوی شکل گرفت.
- ۱۹۹۲: بتی بوثروید نخستین زن رئیس مجلس عوام بریتانیا شد.
- ۲۰۱۱: توفان و گردبادهای شدید در جنوبشرق آمریکا حدود ۳۰۰ کشته برجای گذاشت.
پیام جمعبندی
۲۷ آوریل روزی است که چند مضمون مهم تاریخ را کنار هم نشان میدهد: قدرت نظامی ایران در برابر روم، تلاش یعقوب لیث برای احیای استقلال و زبان فارسی، مداخله خارجی در ایران، بحرانهای سیاسی پیش از انقلاب، و دگرگونیهای بزرگ جهان از عثمانی تا افغانستان. پیام روشن این روز آن است که ملتها زمانی پایدار میمانند که زبان، حافظه تاریخی، استقلال سیاسی و انسجام نهادی خود را حفظ کنند.
✍️ گردآوری و بازنویسی: ساموئل (پیمان) سلاحی
