ایران
تبعید میرویس هوتک؛ اشتباه بزرگ دولت صفوی
در بهار ۱۶۸۹، میرویس هوتک از سران قندهار به اصفهان تبعید شد. این تصمیم یکی از خطاهای مهم دولت صفوی بود؛ زیرا میرویس در اصفهان از نزدیک با ضعفهای دربار، فساد اداری، نفوذ گرجیان و سستی نظامی حکومت آشنا شد.
او پس از بازگشت به قندهار، سران قبایل را متحد کرد، گرگینخان حاکم قندهار را کشت و زمینه شورشهای بعدی را فراهم ساخت. پس از مرگ او، پسرش محمود به اصفهان لشکر کشید و صفویان را با بحرانی مرگبار روبهرو کرد.
قتل ناصرالدین شاه قاجار
در ۱ مه ۱۸۹۶، ناصرالدین شاه قاجار در حرم شاه عبدالعظیم به دست میرزا رضا کرمانی کشته شد.
میرزا رضا از ظلم، بیعدالتی و فشار مقامات حکومتی به ستوه آمده بود و قتل شاه را پاسخی به ستم ساختاری میدانست. ناصرالدین شاه نزدیک به ۴۸ سال سلطنت کرد، اما در دوران او ایران بخشهایی از نفوذ تاریخی خود، از جمله در هرات و فرارود، را از دست داد.
از مهمترین نقاط تاریک حکومت او، قتل امیرکبیر و دادن امتیازهای گسترده به بیگانگان بود.
سپردن طلاق به دادگاه
در اردیبهشت ۱۳۴۶، اعلام شد که از تابستان همان سال، بخشی از امور طلاق به دادگاههای خانواده سپرده میشود.
پیش از آن، اختیار طلاق عمدتاً در دست شوهر بود. قانون جدید مقرر میکرد که دادگاه ابتدا امکان سازش را بررسی کند و در صورت ناممکن بودن ادامه زندگی، گواهی عدم امکان سازش صادر شود.
این تغییر با مخالفت بخشی از روحانیون و نیروهای مذهبی روبهرو شد و پس از انقلاب ۱۳۵۷، قانون حمایت خانواده دوره پهلوی لغو گردید.
قتل مرتضی مطهری
در شامگاه ۱۱ اردیبهشت ۱۳۵۸، مرتضی مطهری، روحانی، استاد فلسفه و از اعضای شورای انقلاب، پس از خروج از خانه دکتر سحابی در تهران هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد.
گروه فرقان مسئولیت این ترور را برعهده گرفت. قتل مطهری از نخستین ترورهای مهم سیاسی پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود.
سالروز درگذشت آرام خاچاتوریان
در ۱ مه ۱۹۷۸، آرام خاچاتوریان، آهنگساز برجسته ارمنی اتحاد شوروی، درگذشت. او از چهرههای مهم موسیقی قرن بیستم بود و سالها ریاست اتحادیه آهنگسازان شوروی را برعهده داشت.
اندیشه، اقتصاد و ادبیات
ماکس نتلائو و آنارشیسم
۳۰ آوریل زادروز ماکس نتلائو، مورخ و فیلسوف آلمانی، است. او تاریخ هفتجلدی آنارشیسم را نوشت.
آنارشیسم در معنای اولیه خود به معنای جامعه بدون فرمانروای فردی بود؛ جامعهای که از راه شوراها و مشارکت جمعی اداره شود. بعدها، به دلیل برخی ترورها، این واژه در ذهن عمومی با آشوبطلبی پیوند خورد، در حالی که ریشه نظری آن با بحث آزادی، شورا و ضدیت با قدرت متمرکز مرتبط بود.
جان کنت گالبریت و جامعه خوشبخت
در ۳۰ آوریل ۲۰۰۶، جان کنت گالبریت، اقتصاددان برجسته، درگذشت. او اقتصاد را جدا از جامعه، تاریخ و روانشناسی مردم نمیدید.
از نگاه او، دولت باید با فساد، تبعیض، جعل، غصب و سوءاستفاده مقابله کند تا مردم نسبت به آینده و دارایی خود احساس امنیت کنند. بدون دستگاه قضایی سالم، جامعه به آرامش و توسعه پایدار نمیرسد.
زادروز رهی معیری
۳۰ آوریل زادروز رهی معیری، غزلسرای نامدار معاصر ایران، است. او در شعر، موسیقی و ترانهسرایی جایگاهی مهم داشت.
بسیاری از ترانههای ماندگار فارسی با شعرهای او ساخته شدهاند؛ از جمله «سوز دل»، «خزان عشق»، «تنها ماندم» و «نوای نی».
زادروز اینترنت
۳۰ آوریل ۱۹۹۳، روز عمومی شدن شبکه جهانی وب یا WWW دانسته میشود. این پدیده، ارتباطات انسانی، رسانه، تجارت، آموزش و سیاست را دگرگون کرد.
اینترنت به هر فرد امکان داد که نه فقط مصرفکننده اطلاعات، بلکه تولیدکننده و منتشرکننده خبر و نظر باشد.
رسانه و آزادی مطبوعات
روز آزادی مطبوعات
اول ماه مه پیش از آنکه به عنوان روز جهانی کارگر شناخته شود، در فرانسه به عنوان روز آزادی مطبوعات مطرح شده بود. بعدها سازمان ملل، سوم ماه مه را روز جهانی آزادی مطبوعات اعلام کرد.
اصل ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر بر آزادی عقیده، بیان، جستوجو، دریافت و انتشار اطلاعات تأکید دارد. آزادی مطبوعات ستون اصلی دموکراسی است؛ زیرا رسانه مستقل باید ضعفهای قدرت را آشکار کند و صدای جامعه باشد.
در یک نظام دموکراتیک، رسانه نباید زیر کنترل دولت یا وابسته به بودجه دولتی باشد؛ زیرا در آن صورت استقلال حرفهای خود را از دست میدهد.
جهان
کنارهگیری داوطلبانه دیوکلتیانوس
در ۱ مه سال ۳۰۵ میلادی، دیوکلتیانوس، امپراتور روم، داوطلبانه از قدرت کناره گرفت و به زندگی عادی بازگشت.
این اقدام در تاریخ امپراتوری روم کمسابقه بود. او معتقد بود هر حاکمی باید زمانی از قدرت کنار برود و بخشی از عمر خود را دور از سیاست بگذراند.
سریلانکا در گذر تاریخ
در آوریل ۱۹۸۲، پارلمان سریلانکا از کلمبو به کوته منتقل شد. سریلانکا کشوری با تاریخ کهن، جمعیت باسواد و موقعیت راهبردی در اقیانوس هند است.
این جزیره در طول تاریخ زیر نفوذ پرتغالیها، هلندیها و سپس انگلیسیها قرار گرفت و سرانجام در سال ۱۹۴۸ استقلال خود را بازیافت.
روز جهانی کارگر
اول ماه مه، روز جهانی کارگر است. ریشه این روز به اعتراض کارگران شیکاگو در سال ۱۸۸۶ بازمیگردد.
کارگران خواهان کاهش ساعات کار روزانه از ۱۰ ساعت به ۸ ساعت بودند. پلیس به تجمع آنان حمله کرد و چند نفر کشته و زخمی شدند. بعدها این روز به نماد مبارزه کارگران برای حقوق صنفی و عدالت اجتماعی تبدیل شد.
ترور رئیسجمهور فرانسه
در ۱ مه ۱۹۳۲، پل دومه، رئیسجمهور فرانسه، به دست یک آنارشیست روس کشته شد.
این ترور بار دیگر بحث خشونت سیاسی، افراطگرایی و نسبت میان ایدئولوژی و ترور را به مرکز توجه آورد.
دریاسالار دونیتس جانشین هیتلر شد
پس از خودکشی هیتلر، کارل دونیتس، دریاسالار آلمان، در ۱ مه ۱۹۴۵ ریاست رایش سوم را برعهده گرفت.
حکومت او تنها چند روز دوام آورد و آلمان در ۷ مه ۱۹۴۵ تسلیم شد. این رویداد پایان رایش سوم و پایان جنگ جهانی دوم در اروپا بود.
خودکشی گوبلز
در ۱ مه ۱۹۴۵، جوزف گوبلز، وزیر تبلیغات آلمان نازی، پس از کشتن شش فرزند خود، همراه همسرش خودکشی کرد.
این حادثه از تلخترین نمادهای سقوط ایدئولوژی نازی و فروپاشی کامل نظام تبلیغاتی آن بود.
ژیرینوفسکی و نقد سیاستهای لندن
در آوریل ۲۰۰۶، ولادیمیر ژیرینوفسکی، سیاستمدار ملیگرای روس، مدعی شد که بریتانیا همچنان سیاستهای قرن نوزدهم خود را در برابر روسیه و منطقه دنبال میکند.
او در سخنان خود به نقش بریتانیا در کوچک کردن ایران، نفوذ در آسیا، فروپاشی شوروی و استفاده از رسانهها به عنوان ابزار قدرت اشاره کرد.
رویدادهای دیگر ۱ مه
- ۱۵۴۴: نیروهای عثمانی مجارستان را تصرف کردند.
- ۱۸۴۴: نخستین پیام تلگرافی با کد مورس مخابره شد.
- ۱۸۶۷: دانشگاه هوارد برای آموزش سیاهپوستان در واشنگتن آغاز به کار کرد.
- ۱۸۸۹: شرکت بایر آلمان آسپرین را به عنوان دارو عرضه کرد.
- ۱۹۲۵: قبرس مستعمره بریتانیا شد.
- ۱۹۴۳: در آمریکا به دلیل جنگ جهانی دوم، جیرهبندی مواد غذایی اجرا شد.
- ۱۹۴۸: نام کره شمالی «جمهوری دموکراتیک خلق کره» اعلام شد.
- ۱۹۵۲: ساختمان تازه آرامگاه سعدی در شیراز گشایش یافت.
- ۱۹۵۳: دکتر مصدق سرتیپ مدبر را به ریاست شهربانی منصوب کرد.
- ۱۹۶۱: فیدل کاسترو اعلام کرد نظام کوبا سوسیالیستی است.
- ۱۹۶۲: دولت ایران فهرست مسیلخورهای تهران را اعلام کرد.
- ۲۰۱۰: چین شبکه تلویزیونی انگلیسیزبان راهاندازی کرد.
- ۲۰۱۱: باراک اوباما اعلام کرد اسامه بنلادن در پاکستان کشته شده است.
پیام جمعبندی
۱ مه روزی است که چند مفهوم بزرگ تاریخ را کنار هم میگذارد: سقوط دولتهای فرسوده، شورش علیه بیعدالتی، نقش رسانه آزاد، حقوق کارگر و خطر تصمیمهای اشتباه سیاسی. از تبعید میرویس تا قتل ناصرالدین شاه، از آزادی مطبوعات تا روز جهانی کارگر، پیام روشن است: جامعهای پایدار میماند که عدالت، آزادی بیان، شایستهسالاری و درک درست از بحرانهای پیرامونی را جدی بگیرد.
✍️ گردآوری و بازنویسی: ساموئل (پیمان) سلاحی
