ایران
شورش سیستان و حمله غافلگیرانه روم به ایران
در ۲۶ آوریل سال ۲۸۰ میلادی، بهرام دوم شاه ساسانی، پیشنهاد صلح مارکوس پروبوس، امپراتور روم، را پذیرفت؛ اما قرارداد رسمی امضا نشد.
در آن زمان ایران درگیر بحران داخلی و شورش در سیستان بزرگ بود. همین وضعیت باعث شد چند سال بعد، روم از فرصت استفاده کند و به قلمرو ایران حمله کند. کاروس، امپراتور روم، تا نزدیکی تیسفون پیش رفت، اما ناگهان درگذشت و حمله روم ناتمام ماند.
این رویداد نشان داد که ضعف داخلی و اختلاف در مرکز قدرت، میتواند دشمن خارجی را به تعرض تشویق کند.
زلزله مرگبار تبریز در سال ۱۷۲۱
در ۲۶ آوریل ۱۷۲۱، زمینلرزهای شدید منطقه تبریز را ویران کرد. این حادثه در زمانی رخ داد که ایران صفوی گرفتار بحران داخلی، ضعف حکومت مرکزی و تهدیدهای خارجی بود.
شمار قربانیان این زلزله را دهها هزار نفر نوشتهاند. برخی منابع رقم تقریبی ۸۰ هزار کشته را مطرح کردهاند.
این فاجعه در دورهای رخ داد که حکومت صفوی در آستانه فروپاشی بود و توان کمکرسانی مؤثر به آسیبدیدگان را نداشت.
اخطار انگلستان به مردم فارس
در ۲۶ آوریل ۱۹۱۸، کنسول انگلستان در شیراز به مردم فارس هشدار داد که از احساسات ضدانگلیسی دست بردارند.
اما این تهدید نتیجه معکوس داشت. مدت زیادی نگذشت که عشایر و مردم فارس به شکل آشکار و مسلحانه علیه نفوذ انگلستان ایستادگی کردند.
ورود نخستین سفیر روسیه شوروی به ایران
در ۲۶ آوریل ۱۹۲۱، نخستین سفیر روسیه شوروی وارد تهران شد. او خود را نماینده «خلق روسیه» معرفی کرد.
به دلیل خاطره تلخ ایرانیان از سیاستهای روسیه تزاری، ورود نماینده دولت جدید شوروی با استقبال گستردهتری روبهرو شد. او در روزهای نخست از زندان مرکزی و گورستان تهران بازدید کرد؛ مکانهایی که با سرکوب مبارزان ایرانی در دوران نفوذ تزاری پیوند داشتند.
آغاز به کار بیسیم پهلوی
در ۶ اردیبهشت ۱۳۰۵، دو روز پس از تاجگذاری رضاشاه، مرکز بیسیم پهلوی در تهران آغاز به کار کرد. این مرکز در حوالی چهارراه سیدخندان امروزی قرار داشت.
با راهاندازی این مرکز، ایران به ارتباطات بیسیم مجهز شد. نصب تجهیزات آن با کمک کارشناسان آلمانی انجام گرفت و حدود دو سال زمان برد.
چهارده سال بعد، رادیو تهران نیز در همین محل آغاز به کار کرد و نخستین برنامههای خبری و فرهنگی خود را به صورت زنده پخش کرد.
اخطار انگلستان درباره نفت و نخستوزیری مصدق
در ۶ اردیبهشت ۱۳۳۰، دولت انگلستان به ایران هشدار داد که اجرای قانون ملی شدن نفت پیامدهای سنگینی خواهد داشت.
در همان روز، حسین علاء از نخستوزیری کنارهگیری کرد. روز بعد مجلس به نخستوزیری دکتر محمد مصدق تمایل نشان داد و مصدق دولت را تشکیل داد.
برنامه دولت مصدق شامل اجرای قانون ملی شدن نفت، حاکمیت قانون، آزادیهای سیاسی، اصلاح انتخابات، مبارزه با پارتیبازی و اصلاح دستگاه اداری و قضایی بود.
همزمان با این بحران، انبار مهمات ارتش در فارس منفجر شد و بخش بزرگی از تجهیزات نظامی ایران از بین رفت. این حادثه در فضای سیاسی آن روز، سوءظنهای زیادی درباره خرابکاری ایجاد کرد.
جمعیت ایران در سال ۱۳۸۸ و مسئله مهاجرت
بر اساس گزارشهای رسمی، جمعیت ایران در سال ۱۳۸۸ حدود ۷۲ میلیون و ۸۷۴ هزار نفر اعلام شد. نزدیک به نیمی از جمعیت کشور را زنان و کمی بیش از نیمی را مردان تشکیل میدادند.
در همان سال بیش از یک میلیون و سیصد هزار تولد، حدود ۳۹۳ هزار فوت، بیش از ۸۹۰ هزار ازدواج و بیش از ۱۲۵ هزار طلاق ثبت شد.
در همان دوره، موضوع مهاجرت ایرانیان نیز اهمیت بیشتری پیدا کرد. برآوردهای غیررسمی نشان میداد میلیونها ایرانی در خارج از کشور زندگی میکنند؛ بسیاری از آنان تحصیلکرده، شهرنشین و دارای سرمایه بودند.
افشاگری احمدینژاد درباره فساد
در اردیبهشت ۱۳۹۲، محمود احمدینژاد در ماههای پایانی ریاستجمهوری خود گفت که «زد و بند برای عدهای عادی شده است».
او مدعی شد برخی افراد از فرصتهای حکومتی برای برداشتهای میلیاردی استفاده کردهاند. همچنین گفت فهرستی از مفسدان اقتصادی در اختیار دارد و در زمان مناسب آن را منتشر خواهد کرد.
این سخنان نشانهای از شکاف شدید درون ساختار قدرت جمهوری اسلامی در پایان دولت او بود.
چندشغله بودن برخی مقامها
در اردیبهشت ۱۳۸۹، رسانهها گزارش دادند که یکی از چهرههای سیاسی سابق، همزمان چندین مسئولیت و سمت مختلف داشته است.
این موضوع بار دیگر مسئله تمرکز قدرت، تعارض منافع، رانت اداری و ضعف شفافیت در ساختار حکمرانی جمهوری اسلامی را برجسته کرد.
اقامت مقامهای پیشین جمهوری اسلامی در خارج
در همان دوره، برخی گزارشها از اقامت شمار زیادی از مقامهای پیشین جمهوری اسلامی و فرزندان آنان در خارج از کشور خبر دادند.
این مسئله از نظر اجتماعی و سیاسی مهم است؛ زیرا نشان میدهد بخشی از طبقه حاکم، در حالی از گفتمان رسمی ضدغربی استفاده میکند که زندگی، تحصیل یا دارایی خانوادههای آنان در کشورهای غربی قرار دارد.
جهان
زلزله تاشکند
در ۲۶ آوریل ۱۹۶۶، زمینلرزهای شدید شهر تاریخی تاشکند را ویران کرد. تاشکند، که روزگاری با نام «چاچ» یا «چاچکند» شناخته میشد، از شهرهای مهم فرارود بود.
این شهر پس از گسترش نفوذ روسیه در آسیای مرکزی، به یکی از مراکز مهم منطقه تبدیل شد و بعدها پایتخت ازبکستان شد.
زادروز رودلف هس
رودلف هس، از چهرههای مهم آلمان نازی و معاون پیشین هیتلر، در ۲۶ آوریل ۱۸۹۵ متولد شد. او در سال ۱۹۴۱ برای پیشنهاد صلح به بریتانیا رفت، اما بازداشت شد.
هس پس از جنگ جهانی دوم به حبس ابد محکوم شد و سالها در زندان اشپاندائو باقی ماند. مرگ او در ۹۲ سالگی همچنان با پرسشهایی همراه است.
زندان رفتن برای شهرت؛ ماجرای مائه وست
در سال ۱۹۲۷، مائه وست، بازیگر و نویسنده آمریکایی، به اتهام مسائل اخلاقی مربوط به یک نمایشنامه به ۱۱ روز زندان محکوم شد.
او با وجود توانایی پرداخت جریمه، زندان را انتخاب کرد. همین موضوع باعث شهرت گستردهتر او شد. بعدها بسیاری از تحلیلگران، این رخداد را نمونهای اولیه از استفاده از زندان برای جلب توجه عمومی و ساختن شهرت سیاسی یا هنری دانستند.
برکناری ژنرال مکآرتور
در ۲۶ آوریل ۱۹۵۱، روند برکناری ژنرال داگلاس مکآرتور از فرماندهی نیروهای آمریکا در خاور دور کامل شد.
او در جریان جنگ کره خواهان گسترش جنگ به چین بود. هری ترومن، رئیسجمهور آمریکا، این دیدگاه را خطرناک دانست و او را برکنار کرد.
با وجود برکناری، مکآرتور هنگام بازگشت به آمریکا با استقبال گسترده مردم روبهرو شد.
تأیید استفاده از گاز کلر در جنگ جهانی اول
در ۲۶ آوریل ۱۹۱۵، بهطور رسمی تأیید شد که ارتش آلمان در جبهه غرب از گاز کلر استفاده کرده است.
این رویداد یکی از نخستین نمونههای گسترده استفاده از سلاح شیمیایی در جنگ مدرن بود. از آن پس، موضوع منع سلاحهای شیمیایی وارد بحثهای جدی حقوق بینالملل شد.
اعلام هستهای شدن کره شمالی
در ۲۶ آوریل ۲۰۰۳، کره شمالی اعلام کرد که دارای سلاح هستهای است. این اعلام، معادلات امنیتی شرق آسیا و رابطه پیونگیانگ با آمریکا، ژاپن و کره جنوبی را وارد مرحله تازهای کرد.
از آن زمان، برنامه هستهای کره شمالی به یکی از مهمترین چالشهای امنیت بینالملل تبدیل شده است.
انتخابات پارلمانی ایران در نگاه رسانههای غربی
در ۲۵ آوریل ۲۰۰۸، دور دوم انتخابات پارلمانی جمهوری اسلامی برگزار شد. رسانههای غربی گزارش دادند که بیشتر کرسیها به اصولگرایان رسید و سهم اصلاحطلبان کمتر بود.
این انتخابات از نظر رسانههای خارجی، نشانهای از توازن قدرت درون ساختار سیاسی جمهوری اسلامی در آن دوره بود.
رویدادهای دیگر ۲۶ آوریل
- ۶۸۰: معاویه بن ابیسفیان، بنیانگذار خلافت اموی، درگذشت.
- ۱۶۰۷: نخستین مهاجران انگلیسی در کیپ هنری، آمریکای شمالی، پیاده شدند.
- ۱۷۱۱: نخستین شماره مجله انگلیسی «اسپکتیتور» منتشر شد.
- ۱۷۵۵: نخستین دانشگاه روسیه در مسکو تأسیس شد.
- ۱۸۰۲: ناپلئون بناپارت عفو عمومی اعلام کرد.
- ۱۸۶۵: جان ویلکس بوث، قاتل آبراهام لینکلن، کشته شد.
- ۱۸۲۸: روسیه به عثمانی اعلان جنگ داد.
- ۱۹۱۴: دستگاه تهویه هوا به ثبت رسید.
- ۱۹۲۹: نخستین پرواز بدون توقف از انگلستان به هند انجام شد.
- ۱۹۵۱: آمریکا و ژاپن پیمان صلح امضا کردند.
- ۱۹۶۴: تانگانیکا و زنگبار با هم متحد شدند و تانزانیا شکل گرفت.
- ۱۹۶۸: دانشجویان آمریکایی مخالف جنگ ویتنام ساختمان اداری دانشگاه اوهایو را اشغال کردند.
- ۱۹۷۰: بیش از ۲۰۰ هزار آمریکایی علیه جنگ ویتنام در واشنگتن راهپیمایی کردند.
- ۱۹۸۹: گردبادهای شدید در بنگلادش بیش از ۱۳۰۰ کشته برجای گذاشت.
- ۲۰۰۳: شرکتهای هواپیمایی آمریکا در پی کاهش سفرهای هوایی دچار زیان سنگین شدند.
- ۲۰۰۵: سوریه نیروهای نظامی خود را پس از ۲۹ سال از لبنان خارج کرد.
پیام جمعبندی
۲۶ آوریل نشان میدهد که تاریخ، بارها یک الگوی ثابت را تکرار کرده است: هرگاه دولتها درگیر بحران داخلی، فساد اداری، ضعف تصمیمگیری یا شکاف اجتماعی شوند، قدرتهای خارجی و بحرانهای طبیعی میتوانند ضربهای چندبرابر وارد کنند. از سیستان ساسانی تا تبریز صفوی و از نفت ایران تا جنگهای مدرن، درس اصلی روشن است: اقتدار ملی بدون انسجام داخلی، شفافیت و توان حکمرانی پایدار نمیماند.
✍️ گردآوری و بازنویسی: ساموئل (پیمان) سلاحی
