امروز در ایران و جهان چه گذشت
۲۴ آوریل ۲۰۲۶ | ۴ اردیبهشت
مهمترین رویدادهای ایران و جهان در طول تاریخ در این روز
ایران
ایران و نخستین بنیاد تألیف و ترجمه در جهان
در آوریل سال ۵۵۲ میلادی، به فرمان خسرو انوشیروان ساسانی، نخستین مرکز شناختهشده برای تألیف و ترجمه کتاب در ایران آغاز به کار کرد. برخی مورخان ۱۹ آوریل و برخی دیگر ۲۴ آوریل را زمان آغاز فعالیت این بنیاد دانستهاند.
این مرکز در کنار یک کتابخانه عمومی ـ پژوهشی قرار داشت و هدف آن گردآوری، ترجمه و گسترش دانش بود. برزویه، پزشک نامدار ایرانی، به هند فرستاده شد و کتاب «کلیله و دمنه» را به ایران آورد. این اثر ابتدا به پارسی میانه و سپس به عربی و فارسی دری ترجمه شد.
چهار قرن بعد، سامانیان نیز در کنار کتابخانه بزرگ مرو، مرکزی برای نسخهبرداری، ترجمه و گسترش زبان فارسی ایجاد کردند. کتابخانه مرو تا پیش از حمله مغول، یکی از بزرگترین مراکز علمی جهان قدیم بود.
تاجگذاری رضاشاه پهلوی
در چهارم اردیبهشت ۱۳۰۵، رضاشاه پهلوی در ۴۷ سالگی در کاخ گلستان تاجگذاری کرد. او شخصاً تاج را بر سر خود گذاشت. پس از این مراسم، ایران سه روز جشن و چراغانی داشت.
در این دوره، عبدالحسین تیمورتاش وزیر دربار شد و محمدعلی فروغی نخستوزیر بود. پیش از آن، مجلس مؤسسان در آذر ۱۳۰۴ با اصلاح اصولی از قانون اساسی، سلطنت را به خاندان پهلوی منتقل کرده بود.
تاجگذاری رضاشاه آغاز مرحلهای تازه در دولتسازی، تمرکز قدرت، نوسازی ارتش، گسترش دیوانسالاری و شکلگیری دولت مدرن در ایران بود.
ماجرای جسد مومیاییشده احتمالی رضاشاه
در سوم اردیبهشت ۱۳۹۷، هنگام خاکبرداری در نزدیکی حرم شاه عبدالعظیم در شهرری، جسدی مومیاییشده پیدا شد. بسیاری احتمال دادند این جسد متعلق به رضاشاه پهلوی باشد.
آرامگاه رضاشاه در اردیبهشت ۱۳۵۹ به دستور صادق خلخالی تخریب شد. این اقدام با مخالفت ابوالحسن بنیصدر، رئیسجمهور وقت، روبهرو شد اما تخریب انجام گرفت.
رضاشاه پس از اشغال ایران در ۱۳۲۰ از سلطنت کنارهگیری کرد، به تبعید فرستاده شد و در سال ۱۳۲۳ در ژوهانسبورگ درگذشت. پیکر او ابتدا در مصر نگهداری شد و سپس در اردیبهشت ۱۳۲۹ به ایران منتقل و در شهرری دفن شد.
نشست محرمانه دیپلماتهای آمریکا در تهران
در ۲۳ آوریل ۱۹۷۳، دیپلماتهای ارشد آمریکا در خاورمیانه و آسیای جنوبی در تهران نشست محرمانهای برگزار کردند. این نشست در سفارت آمریکا در تهران انجام شد.
موضوع رسمی نشست اعلام نشد، اما تحلیلگران آن زمان چند محور را مطرح کردند:
قدرت گرفتن اوپک، احتمال تحریم نفتی عربها، نفوذ شوروی در عراق و سوریه، نفوذ چین در پاکستان، و نگرانی آمریکا از تغییرات ژئوپلیتیک در منطقهای که روزگاری بخشهایی از قلمرو تمدنی ایران بود.
چند ماه بعد، جنگ اعراب و اسرائیل در اکتبر ۱۹۷۳ رخ داد و بحران نفتی جهان را دگرگون کرد.
قتل سرلشکر قرنی
در سوم اردیبهشت ۱۳۵۸، سرلشکر محمدولی قرنی در حیاط خانه خود هدف گلوله قرار گرفت و پس از انتقال به بیمارستان درگذشت. او از نخستین فرماندهان ارتش پس از انقلاب ۱۳۵۷ بود.
قتل قرنی یکی از نشانههای آغاز خشونت سیاسی و حذفهای امنیتی در سالهای نخست پس از انقلاب بود.
شکست عملیات نظامی آمریکا در طبس
در ۲۴ آوریل ۱۹۸۰، عملیات محرمانه آمریکا برای آزادسازی گروگانهای سفارت این کشور در تهران با شکست روبهرو شد. این عملیات با نام «پنجه عقاب» شناخته میشود.
نیروهای آمریکایی در صحرای طبس فرود آمدند، اما طوفان شن، نقص فنی بالگردها و برخورد یک بالگرد با هواپیمای سی-۱۳۰ باعث مرگ هشت نظامی آمریکایی شد. جیمی کارتر، رئیسجمهور وقت آمریکا، مسئولیت شکست را پذیرفت.
این شکست تأثیر مهمی بر انتخابات آمریکا گذاشت و یکی از عوامل شکست کارتر در برابر رونالد ریگان شد.
مرگ چند نفر در ایران پس از تزریق پنیسیلین چینی
در اردیبهشت ۱۳۹۲ گزارش شد که تزریق پنیسیلین ساخت چین در ایران به مرگ چند نفر انجامیده است. پزشکان نسبت به کیفیت برخی داروهای وارداتی و نبود آمار شفاف درباره مرگومیر ناشی از داروهای بیکیفیت هشدار دادند.
انتقاد تند احمدینژاد از منتقدان خود
در اردیبهشت ۱۳۹۲، محمود احمدینژاد در ماههای پایانی ریاستجمهوری خود، در سخنرانیهایی با لحنی تند از منتقدانش انتقاد کرد. او گفت برخی تهدید کردهاند اگر «رویش را زیاد کند» با او برخورد خواهند کرد.
این سخنان نشانهای از شکاف درونی قدرت در جمهوری اسلامی در پایان دولت احمدینژاد بود.
دانش و فرهنگ
مرگ ولادیمیر کوماروف، فضانورد شوروی
در ۲۴ آوریل ۱۹۶۷، ولادیمیر کوماروف، فضانورد شوروی، هنگام بازگشت به زمین کشته شد. چتر فضاپیمای سایوز ۱ باز نشد و او نخستین انسانی شد که در جریان مأموریت فضایی جان خود را از دست داد.
زادروز آناهیت پریخانیان، ایرانشناس بزرگ
۲۴ آوریل زادروز آناهیت پریخانیان، ایرانشناس ارمنیتبار و متخصص تاریخ ایران باستان است. او درباره ساختار قضایی ساسانیان، فرهنگ ایرانیان و روابط تاریخی ایران و ارمنستان پژوهشهای مهمی انجام داد.
پریخانیان ایرانیان باستان را مردمی فرهنگی، قانونمدار و دارای نظام اجتماعی پیشرفته معرفی میکرد.
نخستین روزنامه در آمریکای شمالی
در ۲۴ آوریل ۱۷۰۴، نخستین روزنامه آمریکای شمالی با نام «نیوزلتر» در بوستون منتشر شد. این رویداد آغاز روزنامهنگاری مدرن در آمریکای شمالی به شمار میآید.
جهان
سقوط تروا
بر پایه روایتهای تاریخی و اسطورهای، ۲۴ آوریل ۱۱۸۴ پیش از میلاد روز سقوط شهر تروا دانسته شده است. یونانیان پس از محاصره طولانی، با استفاده از اسب چوبی وارد شهر شدند و آن را ویران کردند.
تروا در نزدیکی تنگه داردانل قرار داشت و از نظر راهبردی اهمیت فراوانی داشت. این منطقه در دوره هخامنشیان نیز در حوزه نفوذ امپراتوری ایران قرار گرفت.
آغاز فعالیت بانک جهانی
بانک جهانی در سال ۱۹۴۶ آغاز رسمی فعالیت خود را برنامهریزی کرد. این نهاد با هدف کمک به توسعه اقتصادی، کاهش فقر و ارائه وام به کشورها ایجاد شد.
اما در طول زمان، انتقادهایی درباره نفوذ سیاسی قدرتهای بزرگ، بهویژه آمریکا، در ساختار مدیریتی آن مطرح شده است.
رویدادهای دیگر ۲۴ آوریل
- ۱۴۷۹ پیش از میلاد: توتموس سوم، فرعون مصر، به قدرت رسید.
- ۱۸۷۷: روسیه به امپراتوری عثمانی اعلان جنگ داد.
- ۱۹۲۶: پیمان عدم مداخله میان شوروی و آلمان امضا شد.
- ۱۹۵۵: کنفرانس باندونگ با محکومیت استعمار و نژادپرستی پایان یافت.
- ۱۹۷۰: چین نخستین ماهواره خود را به فضا فرستاد.
- ۱۹۷۰: گامبیا جمهوری شد.
- ۱۹۹۵: روز جهانی کتاب اعلام شد.
- ۲۰۰۴: آمریکا تحریمهای لیبی را لغو کرد.
- ۲۰۰۶: انفجار بمب در دهب مصر دهها کشته و زخمی برجای گذاشت.
- ۲۰۱۳: ریزش ساختمان در داکا، پایتخت بنگلادش، بیش از هزار کشته برجای گذاشت.
✍️ گردآوری و بازنویسی: ساموئل (پیمان) سلاحی
