مهمترین رویدادهای ایران و جهان در طول تاریخ در این روز
ایران
اخراج پرتغالیها از قشم و هرمز
۲۲ آوریل ۱۶۲۲، دژ پرتغالیها در جزیره هرمز سقوط کرد و حضور چند دهساله آنان در این منطقه پایان یافت.
در این عملیات، نیروهای ایران در دوره شاه عباس یکم، با فرماندهی امامقلیخان و با کمک چند کشتی وابسته به کمپانی هند شرقی انگلیس، پرتغالیها را از هرمز بیرون راندند.
پیش از آن نیز قشم آزاد شده بود و پرتغالیها از بحرین عقب رانده شده بودند.
پس از این پیروزی، شاه عباس بندر گمبرون را توسعه داد و این بندر بعدها به نام بندرعباس شناخته شد.
پیمان امنیتی ایران، افغانستان و ترکیه
۲۲ آوریل ۱۹۲۶، ایران، افغانستان و ترکیه پیمان امنیت مشترک امضا کردند.
این پیمان در تهران و در خانه محمدعلی فروغی، نخستوزیر وقت، امضا شد.
برخی مورخان معتقدند که انگلستان از این پیمان حمایت میکرد تا از گسترش نفوذ شوروی به جنوب جلوگیری کند و همچنین استقلال افغانستان از ایران را تثبیت نماید.
از نگاه تاریخی، این پیمان بخشی از رقابت قدرتهای بزرگ در منطقه بود؛ رقابتی که ایران، افغانستان و آسیای میانه را به میدان سیاست استعماری تبدیل کرده بود.
دادگاه تاریخی درباره آزادی انتقاد روزنامهنگار
۲۲ آوریل ۱۹۵۰، دادگاه جنایی تهران دکتر مظفر بقایی را از اتهام اهانت به ارتش تبرئه کرد.
دادگاه اعلام کرد که نوشته او در روزنامه «شاهد» توهین نبوده، بلکه انتقاد سازنده بوده است.
در رأی دادگاه آمده بود که وظیفه روزنامهنگار، بیان مشکل و ارائه راهحل است.
این رأی از نظر تاریخ رسانه در ایران اهمیت دارد، زیرا نشان میدهد که در دورهای، دستگاه قضایی ایران میان «انتقاد» و «اهانت» تفاوت قائل میشد.
واکنش آیتالله خامنهای به تهدید اتمی آمریکا
۲۱ آوریل ۲۰۱۰، آیتالله خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در واکنش به سخنان باراک اوباما درباره تهدید هستهای ایران، این سخنان را تهدیدی علیه صلح جهانی دانست.
او گفت ایران به دنبال سلاحهای کشتار جمعی نیست و تهدید هستهای علیه ملت ایران، نقطهای سیاه در کارنامه سیاسی آمریکا خواهد بود.
این موضعگیری در چارچوب تنش هستهای ایران و آمریکا در دهه ۱۳۸۰ و ۱۳۹۰ قابل تحلیل است.
افزایش عوارض خروج از کشور
در ۱ اردیبهشت ۱۴۰۰، گزارش شد که عوارض خروج از کشور برای سفر اول به ۴۰۰ هزار تومان افزایش یافته است.
این رقم در سالهای بعد نیز روند افزایشی داشت.
عوارض خروج از کشور از منظر اقتصادی و اجتماعی، یکی از نشانههای فشار مالی بر شهروندان و تبدیل سفر به منبع درآمد دولتی محسوب میشود.
ادیان و روحانیون
غارت کربلا توسط وهابیان
۲۱ آوریل ۱۸۰۲، نیروهای وهابی از نجد به کربلا حمله کردند.
در این حمله، هزاران نفر کشته شدند و اماکن مقدس شیعیان آسیب دید و غارت شد.
این رویداد در دوران فتحعلیشاه قاجار رخ داد. ایران قصد داشت برای جلوگیری از حمله نیرو بفرستد، اما دولت عثمانی با ورود نیروی ایرانی به عراق موافقت نکرد.
غارت کربلا یکی از نقاط تلخ تاریخ شیعه و روابط مذهبی در منطقه است.
اندیشه
زادروز ایمانوئل کانت
۲۲ آوریل ۱۷۲۴، ایمانوئل کانت، فیلسوف بزرگ آلمانی، به دنیا آمد.
کانت در کتاب «صلح پایدار» از ضرورت دموکراسی، شفافیت دولت و همکاری میان ملتها سخن گفت.
او معتقد بود تصمیمات دولتی، جز در امور نظامی، باید علنی باشد تا نخبگان و مردم بتوانند آن را نقد کنند.
از نگاه کانت، پنهانکاری دولتها و رقابت بیمهار برای قدرت، از عوامل اصلی جنگ و بحران در جهان است.
جهان
استفاده از سلاح شیمیایی در جنگ جهانی اول
۲۲ آوریل ۱۹۱۵، ارتش آلمان در جبهه ایپر در بلژیک از گاز کلر استفاده کرد.
در این حمله شیمیایی، هزاران سرباز فرانسوی، انگلیسی، کانادایی و نیروهای مستعمراتی کشته یا مجروح شدند.
این رویداد از نخستین نمونههای گسترده استفاده از سلاح شیمیایی در جنگ مدرن بود و چهره جنگ جهانی اول را خشنتر و غیرانسانیتر کرد.
تأسیس پایتخت جدید برزیل
۲۱ آوریل ۱۹۶۰، شهر برازیلیا به عنوان پایتخت جدید برزیل افتتاح شد.
هدف از ساخت این شهر، انتقال مرکز قدرت از مناطق ساحلی به مرکز کشور و کاهش فشار جمعیتی بر شهرهای بزرگ بود.
برازیلیا در مدت کوتاهی ساخته شد و بعدها به الگویی برای کشورهایی تبدیل شد که به دنبال انتقال پایتخت بودند.
رسیدن پرتغالیها به برزیل
۲۲ آوریل ۱۵۰۰، پدرو آلوارس کابرال، دریانورد پرتغالی، به سواحل برزیل رسید.
او این سرزمین را به نام پادشاه پرتغال تصاحب کرد.
برزیل تا سال ۱۸۲۲ مستعمره پرتغال باقی ماند. امروز برزیل یکی از بزرگترین کشورهای جهان از نظر وسعت، جمعیت، منابع طبیعی و قدرت اقتصادی است.
پناهنده شدن دختر استالین به آمریکا
۲۱ آوریل ۱۹۶۷، سوتلانا، دختر ژوزف استالین، در هند درخواست سفر و اقامت در آمریکا داد.
این اقدام در دوران جنگ سرد بازتاب گستردهای در رسانههای غربی داشت، زیرا دختر رهبر سابق شوروی از کشور خود فاصله گرفته بود.
او بعدها در آمریکا زندگی کرد، چند کتاب نوشت و زندگی پر فراز و نشیبی داشت.
روز زمین
۲۲ آوریل ۱۹۷۰، روز زمین برای نخستینبار به عنوان روزی برای توجه به محیط زیست مطرح شد.
هدف از این روز، آگاهیبخشی درباره آلودگی، تخریب طبیعت و ضرورت حفاظت از زمین است.
جالب آنکه سازمان ملل پیشتر نوروز، یعنی آغاز بهار، را به عنوان روز مناسب برای زمین پیشنهاد کرده بود؛ روزی که در فرهنگ ایرانی نیز با پاکیزگی و نوسازی پیوند دارد.
درگذشت ریچارد نیکسون
۲۲ آوریل ۱۹۹۴، ریچارد نیکسون، رئیسجمهور پیشین آمریکا، درگذشت.
او از ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۴ رئیسجمهور آمریکا بود. نیکسون با چین رابطه برقرار کرد، سیاست تنشزدایی با شوروی را پیش برد و در دوره او روند خروج آمریکا از جنگ ویتنام آغاز شد.
اما رسوایی واترگیت باعث شد از ریاستجمهوری کنارهگیری کند.
نیکسون رابطه نزدیکی با محمدرضا شاه پهلوی داشت و پس از کودتای ۲۸ مرداد نیز به ایران سفر کرده بود.
کشیش چپگرا رئیسجمهور پاراگوئه شد
۲۰ آوریل ۲۰۰۸، فرناندو لوگو، کشیش سابق و چهره چپگرا، در انتخابات ریاستجمهوری پاراگوئه پیروز شد.
او با شعار مبارزه با فساد، کاهش فقر، آموزش رایگان و عدالت اجتماعی به قدرت رسید.
اما در سال ۲۰۱۲، پس از درگیری خونین میان پلیس و کشاورزان، پارلمان او را برکنار کرد. بسیاری از دولتهای منطقه این اقدام را نوعی کودتای پارلمانی دانستند.
محکومیت رئیسجمهور پیشین آرژانتین
۲۱ آوریل ۲۰۱۰، دادگاهی در آرژانتین ژنرال رینالدو بیگنونه، رئیسجمهور پیشین این کشور در دوران حکومت نظامیان، را به ۲۵ سال زندان محکوم کرد.
او به بازداشت غیرقانونی، شکنجه و نقض حقوق بشر متهم بود.
این حکم نشان داد که جنایتهای سیاسی، حتی پس از گذشت سالها، میتوانند دوباره در برابر عدالت قرار گیرند.
پیامدهای عامل شیمیایی ایجنت اورنج در ویتنام
در جنگ ویتنام، ارتش آمریکا از ماده شیمیایی ایجنت اورنج برای از بین بردن پوشش جنگلی استفاده کرد.
سالها پس از پایان جنگ، آثار این ماده همچنان در نسلهای بعدی مردم ویتنام دیده شد.
این رویداد نمونهای روشن از پیامدهای درازمدت جنگ شیمیایی بر انسان و محیط زیست است.
برخی دیگر از رویدادهای ۲۲ آوریل
- ۱۵۲۹: پیمان ساراگوسا میان اسپانیا و پرتغال درباره سرزمینهای دوردست امضا شد.
- ۱۸۷۰: زادروز ولادیمیر لنین، رهبر انقلاب بلشویکی روسیه.
- ۱۹۴۵: هیتلر در پناهگاه خود به شکست آلمان اعتراف کرد.
- ۲۰۱۰: فرانسه روند قانونی منع پوشش برقع را آغاز کرد.
- ۲۰۱۰: آمریکا طرح اسکناس جدید ۱۰۰ دلاری را معرفی کرد.
جمعبندی تحلیلی
رویدادهای ۲۲ آوریل نشان میدهد که تاریخ، میدان رقابت میان قدرت، استعمار، اندیشه، رسانه و مسئولیت انسانی است. از اخراج پرتغالیها از خلیج فارس تا نظریه صلح پایدار کانت، از سلاح شیمیایی تا روز زمین، یک پیام مشترک دیده میشود: ملتها زمانی پایدار میمانند که از حافظه تاریخی، استقلال سیاسی، آزادی نقد و مسئولیت نسبت به آینده محافظت کنند.
گردآوری و بازنویسی:
ساموئل (پیمان) سلاحی
