امروز در ایران و جهان چه گذشت
۱۹ آوریل ۲۰۲۶ | ۳۰ فروردین ۱۴۰۵
مهمترین رویدادهای ایران و جهان در طول تاریخ در این روز
ایران
انتقال فنون جنگی ایرانیان به اروپا توسط فرانکها
۱۹ آوریل سال ۲ میلادی، سنای روم تصویب کرد که برای جنگ احتمالی با ایران، ده هزار جنگجوی فرانک اجیر شوند. این نیروها قرار بود از مسیر دانوب و دریای سیاه خود را به جبهه آسیا برسانند.
بسیاری از این فرانکها در جنگ با ایرانیان کشته یا اسیر شدند و تنها چندصد نفر بازگشتند. همین بازماندگان، برخی از فنون جنگی ایرانیان را به اروپا منتقل کردند؛ از جمله تیراندازی هنگام تاخت اسب و شلیک به سوی عقب، مهارتی که رومیان فاقد آن بودند.
در این دوره، سپاه ایران دارای سوارهنظام سبک، پیادهنظام و سوارهنظام سنگیناسلحه بود. تجهیزات فلزی، کلاهخودهای جنگی و مهارتهای سوارکاری ایرانیان، برای اروپاییان بسیار چشمگیر بود.
پیروزی ایران بر روم در نبرد الرقّه
۱۹ آوریل سال ۵۳۱ میلادی، در دوران پادشاهی قباد یکم، سپاه ایران به فرماندهی اسپهبد آذربُد در نزدیکی شهر الرقّه، در شمال شرقی سوریه امروز، ارتش روم شرقی را شکست داد.
فرمانده رومیان، ژنرال بلیساریوس بود. در این جنگ، نیروهای ایرانی با سوارهنظام زرهپوش و یگانهای سبک، ضربه سنگینی به ارتش روم وارد کردند.
پس از این شکست، امپراتور روم شرقی درخواست صلح کرد. پیمان صلح سال بعد امضا شد، اما بیش از دو سال دوام نیاورد.
تاختوتاز اسماعیل آقا سمیتقو
۳۰ فروردین ۱۳۰۱، اسماعیل آقا سمیتقو، از رهبران مسلح کرد در غرب آذربایجان و کردستان، با نیروهای ژاندارمری وارد نبرد شد.
او چندین سال از ضعف دولت مرکزی استفاده کرد و در شمالغرب ایران دست به حمله و قدرتنمایی زد. سرانجام در تیرماه ۱۳۰۹، در اشنویه به دام ارتش افتاد و کشته شد.
رضاشاه پیشتر تلاش کرده بود از راه مذاکره او را به اطاعت از دولت مرکزی وادار کند، اما سمیتقو به تعهدات خود پایبند نماند.
داستان واردات خودروهای دست دوم به ایران
در فروردین ۱۳۴۳، دولت ایران برای کنترل بازار خودرو، ورود اتومبیل دست دوم را آزاد کرد. دلیل این تصمیم، کمبود خودرو نو و افزایش قیمتها بود.
اما این موضوع در سالهای بعد بارها دچار تغییر شد. گاهی واردات خودروهای دست دوم آزاد شد و گاهی محدود گردید.
منتقدان میگفتند ورود خودروهای کهنه، ایران را به قبرستان اتومبیلهای فرسوده تبدیل میکند و باعث خروج ارز برای خرید قطعات یدکی میشود.
این بحث پس از انقلاب نیز ادامه یافت و بارها درباره واردات خودرو دست دوم، قوانین و محدودیتهای تازه وضع شد.
استیضاح هویدا به دلیل مسئله بحرین
۳۰ فروردین ۱۳۴۹، نمایندگان حزب پانایرانیست دولت امیرعباس هویدا را به دلیل سیاستش درباره بحرین بهشدت مورد انتقاد قرار دادند.
آنان معتقد بودند که جدایی بحرین از ایران، نقض تمامیت ارضی کشور است و باید درباره آن از مردم ایران همهپرسی میشد، نه فقط از ساکنان بحرین.
دکتر هوشنگ طالع، نماینده پانایرانیست و چهره ملیگرا، در مجلس هشدار داد که این تصمیم در تاریخ ایران باقی خواهد ماند.
با وجود این اعتراضها، مجلس به دولت هویدا رأی اعتماد داد و عملاً مسیر جدایی بحرین ادامه یافت.
کاریکاتوری علیه میهندوستی پس از انقلاب
در ۳۰ فروردین ۱۳۵۸، روزنامه اطلاعات کاریکاتوری منتشر کرد که در آن، آرامگاه کوروش بزرگ به شکل کنایهآمیز تصویر شده بود.
این کاریکاتور از نگاه بسیاری، بیاحترامی آشکار به نمادهای ملی ایران بود. با این حال، در فضای پرآشوب پس از انقلاب، واکنش جدی عمومی نسبت به آن دیده نشد.
سالها بعد، حضور گسترده مردم در آرامگاه کوروش نشان داد که پیوند جامعه ایران با حافظه تاریخی و هویت ملی همچنان زنده است.
اندیشه و فرهنگ
زادروز گوستاو فخنر
۱۹ آوریل ۱۸۰۱، گوستاو فخنر، فیلسوف و روانشناس آلمانی، به دنیا آمد.
او از بنیانگذاران روانفیزیک بود؛ دانشی که رابطه میان ذهن، احساس و محرکهای فیزیکی را بررسی میکند.
زادروز هنریش فون هس
۱۹ آوریل ۱۷۹۸، هنریش ماریا فون هس، نقاش و تصویرگر آلمانی، متولد شد.
او معتقد بود هنرمند باید تاریخ بداند تا بتواند چهرهها و صحنههای گذشته را دقیقتر بازسازی کند.
دموکراسی و سیاست
تأسیس حزب سوسیالیست پرتغال در آلمان
۱۹ آوریل ۱۹۷۳، حزب سوسیالیست پرتغال در آلمان غربی اعلام موجودیت کرد.
در آن زمان پرتغال زیر حکومت اقتدارگرای سالازار بود. یک سال بعد، کودتای آرام نظامیان چپگرا در پرتغال رخ داد و مسیر اصلاحات سیاسی باز شد.
آنتونیو گوترش، دبیرکل کنونی سازمان ملل، از چهرههای مهم این حزب بود و سالها دبیرکلی آن را برعهده داشت.
روش انتخابات در کوبا
در آوریل ۲۰۰۵، انتخابات شوراهای محلی کوبا با مشارکت گسترده مردم برگزار شد.
در این انتخابات، افراد حتی بدون تأیید حزب کمونیست نیز میتوانستند نامزد شوند. رزومه نامزدها در اختیار مردم قرار میگرفت و رأیدهندگان بر اساس شناخت خود انتخاب میکردند.
برخی تحلیلگران این روش را نوعی مدل متفاوت از مشارکت سیاسی دانستند.
دانش و فناوری
آغاز نخستین کتابخانه عمومی در روم
۱۹ آوریل سال ۳۳ پیش از میلاد، نخستین کتابخانه عمومی روم آغاز به کار کرد.
پیش از آن، تمدنهایی مانند سومر، آشور، بابل و ایران کتابخانه داشتند، اما اغلب در دسترس عموم نبودند.
در ایران نیز در دوره خسرو انوشیروان، مراکز ترجمه و تألیف فعال بودند و بعدها کتابخانه مرو یکی از بزرگترین مراکز علمی جهان قدیم شد.
درگذشت پیر کوری
۱۹ آوریل ۱۹۰۶، پیر کوری، فیزیکدان فرانسوی و همکار ماری کوری، در یک حادثه خیابانی در پاریس کشته شد.
او به همراه همسرش، در کشف رادیوم نقش مهمی داشت. این کشف بعدها مسیر فیزیک اتمی، انرژی هستهای و پزشکی نوین را تغییر داد.
نخستین ماهواره هند
۱۹ آوریل ۱۹۷۵، نخستین ماهواره هند به نام آریابهاتا در مدار زمین قرار گرفت.
این رویداد آغاز جدی برنامه فضایی هند بود؛ برنامهای که بعدها این کشور را به یکی از قدرتهای علمی و فضایی جهان تبدیل کرد.
رسانهها
ریچارد هاردینگ دیویس؛ روزنامهنگار جنگ
ریچارد هاردینگ دیویس، روزنامهنگار آمریکایی، از مشهورترین خبرنگاران جنگ در اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم بود.
او جنگ آمریکا و اسپانیا، جنگ بوئرها در آفریقای جنوبی و سالهای آغازین جنگ جهانی اول را پوشش داد.
گزارشهای او بر نگاه سیاستمداران آمریکایی به نقش جهانی ایالات متحده تأثیر گذاشت.
جهان
کشتار یهودیان در سه نوزدهم آوریل
در سه سال مختلف، ۱۹ آوریل با کشتار یهودیان در اروپا همراه شد:
- ۱۵۰۶: کشتار یهودیان در لیسبون پرتغال
- ۱۹۰۲: کشتار یهودیان در کیشینف، در قلمرو روسیه تزاری
- ۱۹۴۳: حمله آلمان نازی به محله یهودیان ورشو
این رویدادها نشاندهنده تداوم یهودستیزی در بخشهایی از تاریخ اروپا است.
ریشه تنش هندوها و مسلمانان در شبهقاره هند
۱۹ آوریل ۱۶۳۲، شاهجهان، امپراتور مغول هند، دستور تخریب معابد هندوها را صادر کرد.
این اقدام به تشدید شکاف میان هندوها و مسلمانان انجامید؛ شکافی که بعدها در دوران استعمار انگلیس عمیقتر شد و در نهایت به جدایی هند و پاکستان در سال ۱۹۴۷ انجامید.
تأسیس کشور بلژیک
۱۹ آوریل ۱۸۳۹، استقلال و بیطرفی بلژیک در نشست لندن تضمین شد.
بلژیک کشوری چندزبانه و چندفرهنگی است که از فلاندرها، والونها و اقلیت آلمانیزبان تشکیل شده است.
امروزه بروکسل، پایتخت بلژیک، مرکز اصلی اتحادیه اروپا و ناتو به شمار میرود.
علاقه دیرپای انگلستان به جنوب عراق
۱۹ آوریل ۱۹۴۱، نیروهای بریتانیا از هند وارد بصره شدند.
اهمیت بصره برای انگلیس تنها سیاسی نبود؛ این منطقه در قلب جغرافیای نفتی خاورمیانه قرار داشت.
حساسیت بریتانیا نسبت به جنوب عراق، از زمان کشف نفت در مسجدسلیمان و گسترش رقابتهای نفتی بیشتر شد.
انفجار مرگبار اوکلاهما سیتی
۱۹ آوریل ۱۹۹۵، انفجار یک خودروی بمبگذاریشده در اوکلاهما سیتی آمریکا، ساختمان فدرال این شهر را ویران کرد.
در این حمله ۱۶۸ نفر کشته و بیش از ۵۰۰ نفر زخمی شدند.
تیموتی مکوی، نظامی سابق آمریکایی، به عنوان عامل اصلی حمله دستگیر و بعداً اعدام شد.
عراق پس از اشغال نظامی
۱۹ آوریل ۲۰۰۳، یک ماه پس از سقوط حکومت صدام حسین، پرسشهای زیادی درباره آینده عراق مطرح شد.
مردم و تحلیلگران میپرسیدند: ارتش عراق چه شد؟ سلاحها کجا رفت؟ شکاف شیعه، سنی و کرد چگونه مدیریت خواهد شد؟
چهار سال بعد، در ۱۹ آوریل ۲۰۰۷، موجی از انفجارهای انتحاری در عراق نشان داد که نگرانیها درباره جنگ داخلی، فرقهگرایی و فروپاشی نظم سیاسی بیدلیل نبود.
برخی دیگر از رویدادهای ۱۹ آوریل
- ۱۱۷۱: پایان حکومت فاطمیان بر مصر و آغاز قدرت ایوبیان
- ۱۷۷۰: ازدواج وکالتی ماری آنتوانت با لوئی شانزدهم
- ۱۸۸۲: درگذشت چارلز داروین
- ۱۸۹۹: فیلیپین پس از شکست اسپانیا به کنترل آمریکا درآمد
- ۱۹۲۳: قانون انتخابات مصر، زنان و نظامیان را از رأی محروم کرد
- ۱۹۴۱: ارتش بلغارستان به مقدونیه حمله کرد
- ۱۹۴۵: ناو هواپیمابر آمریکایی فرانکلین آسیب دید
- ۱۹۴۹: ایرلند از بریتانیا جدا شد و جمهوری اعلام کرد
- ۱۹۵۰: نخستین پرواز جت مسافربری بر فراز اقیانوس اطلس انجام شد
- ۱۹۵۴: پاکستان اردو و بنگالی را زبانهای رسمی اعلام کرد
- ۱۹۶۰: اعتراضات دانشجویی در کره جنوبی آغاز شد
- ۱۹۷۱: نخستین ایستگاه فضایی شوروی، سالیوت ۱، در مدار قرار گرفت
- ۱۹۷۱: سیرالئون جمهوری شد
- ۱۹۷۵: هند نخستین ماهواره خود را به فضا فرستاد
- ۱۹۷۸: سنای آمریکا واگذاری کانال پاناما به دولت پاناما را تصویب کرد
- ۱۹۸۹: انفجار در ناو آمریکایی آیوا باعث کشته شدن ۴۷ نفر شد
- ۱۹۹۹: پارلمان آلمان پس از اتحاد دوباره به برلین منتقل شد
- ۲۰۰۰: سقوط هواپیمای بوئینگ ۷۳۷ فیلیپین ۱۳۱ کشته برجای گذاشت
- ۲۰۱۱: فیدل کاسترو از دبیر اولی حزب کمونیست کوبا کنارهگیری کرد
جمعبندی تحلیلی
رویدادهای ۱۹ آوریل نشان میدهد که تاریخ، میدان تکرار چند مسئله بنیادین است: قدرت نظامی، تمامیت ارضی، نهادسازی، رسانه، علم و حافظه ملی. از مهارت جنگی ایرانیان در برابر روم تا مسئله بحرین، از کتابخانههای عمومی تا فناوری فضایی هند، یک خط مشترک دیده میشود: ملتهایی پایدار میمانند که حافظه تاریخی، نظم سیاسی و توان نهادی خود را حفظ کنند.
گردآوری و بازنویسی:
ساموئل (پیمان) سلاحی
