🗓️ امروز در ایران و جهان چه گذشت
۱۲ آوریل ۲۰۲۶ | ۲۳ فروردین
مهمترین رویدادهای ایران و جهان در طول تاریخ در این روز
ایران
شکست نیروهای میرمحمود قندهاری از مردم قزوین و پیامدهای آن
در ۱۲ آوریل ۱۷۲۳، نیروهای میرمحمود قندهاری که در تعقیب طهماسب میرزا، پسر شاه سلطان حسین، وارد قزوین شده بودند، با مقاومت شدید مردم قزوین روبهرو شدند. در این درگیری، بیش از دو هزار نفر از نیروهای میرمحمود کشته شدند و بقیه به اصفهان گریختند و ماجرا را به او خبر دادند. میرمحمود نیز از شدت خشم، بازماندگان خاندان صفوی و شماری از مقامهای پیشین را کشت.
طهماسب میرزا در آخرین روزهای محاصره اصفهان از شهر گریخته بود. اصفهان در جریان جنگ داخلی ایرانیان، در اکتبر ۱۷۲۲ به دست میرمحمود افتاده بود. این جنگ داخلی نتیجه ضعف سیاسی و نابخردی شاه سلطان حسین و نیز بدخواهی اطرافیان او بود.
طهماسب میرزا که پس از قتلعام خاندان صفوی در اصفهان، با نام طهماسب دوم شاه شد، او هم مانند پدرش چند اشتباه سیاسی مرتکب شد. از جمله به عثمانی امتیاز داد و با ورود روسها به قفقاز موافقت کرد، به این شرط که آن دو دولت از شاه بودن او حمایت کنند. همین اشتباهها باعث شد که نادر، که فرمانده ارتش بود، او را برکنار کند.
نادر تعیین شاه بعدی را به بزرگان کشور و نمایندگان شهرها واگذار کرد. آنان در دشت مغان در آذربایجان گرد آمدند و نادر را به شاهی برگزیدند. به همین دلیل، مورخان از او به عنوان شاه انتخابی یاد کردهاند.
سخن علی امینی درباره استقلال ایران
دکتر علی امینی، نخستوزیر وقت ایران، در ۷ فروردین ۱۳۴۱ برابر با ۲۷ مارس ۱۹۶۲ اعلام کرد که ایران خواهان روابط دوستانه و همزیستی مسالمتآمیز با شوروی است، اما هرگز زیر بار سازشی نمیرود که با حاکمیت، استقلال و حقوق ملی ایران در تضاد باشد.
او گفت اگر شوروی واقعاً به دوستی با ایران علاقهمند است، نباید خواستهای مطرح کند یا اقدامی انجام دهد که حقوق طبیعی ایرانیان و حاکمیت ملی کشور را نقض کند. او تأکید کرد که ایرانیان، با توجه به تاریخ طولانی مداخلات خارجی در امور کشورشان، نسبت به هر نوع سازش از این دست، بهویژه در برابر قدرتهای بزرگ، حساساند و آن را نمیپذیرند.
امینی این حرفها را درست در سالگرد پایان جنگ رسانهای تهران و مسکو بیان کرد. آن جنگ تبلیغاتی از ۷ فروردین ۱۳۳۸ از سوی مسکو و از ۱۰ فروردین همان سال از سوی تهران آغاز شده بود. حتی شوروی برای این کار در مرزهای شمالی ایران بلندگو نصب کرده بود تا مردم مرزنشین پیامهای انتقادی علیه دولت ایران را بشنوند؛ در دورانی که هنوز تلویزیون ماهوارهای وجود نداشت.
او همچنین گفته بود که دولتش به مردم دروغ نمیگوید و هیچ مذاکره یا تحول مهمی را محرمانه نگه نخواهد داشت. جمله مهم او این بود که:
«ما از تاریخ میترسیم.»
او توضیح داد که هیچ سازش و اقدام محرمانهای از چشم قاضی تاریخ پنهان نمیماند و نسلهای بعد خواهند فهمید چه کسانی بذر مشکلات را کاشتهاند.
وقتی قیمت پیکان ۱۸ هزار تومان بود
در نیمه فروردین ۱۳۴۸، برابر با آوریل ۱۹۶۹، دولت وقت با افزایش قیمت خودروی پیکان موافقت کرد. پیکان آن زمان در سه نوع تولید میشد و میانگین افزایش قیمت آن حدود ۶ درصد بود. پس از این افزایش، میانگین بهای سه نوع پیکان به ۱۸ هزار تومان رسید؛ یعنی حدود ۲۵۷۰ دلار آن زمان.
در دو سال ۱۳۴۶ و ۱۳۴۷، قیمت انواع پیکان بسته به مدل، بین ۱۵ هزار و ۱۷۰ تومان تا ۱۷ هزار و ۱۹۰ تومان بود. پیکان سالها در ایران تولید شد، اما چند سال پیش تولید آن متوقف شد.
نبود شناخت کافی پیش از ازدواج؛ یک مسئله اجتماعی
در فروردین ۱۳۴۸، رسانههای تهران قتل یک تازهعروس را با جزئیات زیاد پوشش دادند. همین موضوع دولت وقت را به فکر انداخت تا برای آشنایی و شناخت بهتر دختر و پسر پیش از ازدواج، راهی مشروع، منطقی و قابل قبول پیدا کند.
به همین منظور، هیأتی متشکل از چند قاضی، جامعهشناس، روانشناس و استاد علوم دینی تشکیل شد، اما این نشستها پس از چند جلسه بدون نتیجه پایان یافت.
همزمان، رادیو دولتی چند مصاحبه با پزشکان معروف پخش کرد. آنان هشدار داده بودند که بخشی از بیماریها وراثتی هستند و کسانی که قصد ازدواج دارند باید پیش از عقد، از سابقه بیماریهای خانوادگی یکدیگر اطلاع داشته باشند.
پیشتر، علی امینی به دلیل زیاد بودن پروندههای اختلافات زناشویی، از محمد درخشش، وزیر فرهنگ، خواسته بود که فصلی به کتاب تعلیمات اجتماعی کلاس چهارم متوسطه اضافه شود تا اصول یک ازدواج موفق را به جوانان آموزش دهد. این فصل دو سال بعد به کتاب درسی اضافه شد و بر پایه فرمول رنه دکارت تنظیم شده بود:
زن و مرد باید متناسب و هماهنگ باشند، چون علاقه واقعی از معاشرت و شناخت به وجود میآید، نه از یک نگاه ناگهانی. علاقهای که فقط با یک نگاه شکل بگیرد، بیشتر کشش غریزی است تا شناخت واقعی.
بررسیهای بعدی نشان داد که این آموزشها فقط در میان تحصیلکردهها اثر نسبی داشته است.
ماجرای قتل معروف فروردین ۱۳۴۸ در کرج چنین بود: مردی به نام صادق گلمحمدزاده گفت که «چشمبسته» با دختری ازدواج کرده و هیچ تناسب و هماهنگی میان آن دو وجود نداشته است. زندگی مشترک پنجماهه آنها پر از دعوا و تنش بود و در نهایت، در یکی از درگیریها، زن به دست شوهر کشته شد. صادق پس از قتل، خود را به پلیس معرفی کرد و جامعه و دولت را مقصر دانست که مانند کشورهای پیشرفته، زمینه شناخت پیش از ازدواج را فراهم نکرده بودند.
وقتی به شاه گفتند دروغگویی مقامات یک بحران اداری است
در ۶ آوریل ۱۹۷۶، برابر با ۱۷ فروردین ۱۳۵۵، هیأتی از کارشناسان که مأمور بررسی مسائل اداری ایران و ارائه راهحل بودند، به شاه گزارش دادند که یکی از مشکلات بزرگ اداره کشور، دروغگویی مقامات و ارائه گزارشهای خلاف واقع است.
این هیأت پیشنهاد کرد که قانون مربوط به مجازات گزارش خلاف واقع فقط به گزارشهای اداری محدود نماند و هر نوع دروغ، تحریف حقیقت و اظهار خلاف واقع، حتی دروغ شفاهی، را هم شامل شود.
در گزارش این هیأت به تصمیم سال ۱۳۳۶ دکتر منوچهر اقبال هم اشاره شده بود. او در آن زمان برای کاهش دروغگویی در دستگاه دولتی، پیشنهاد کرده بود دعای معروف داریوش بزرگ که از اهورامزدا میخواهد ایران را از دروغ در امان دارد، به دو خط فارسی و میخی در قاب نوشته شود و در همه ادارهها، مدرسهها و میدانهای شهر نصب شود. اما این طرح به بهانه هزینه زیاد و کمبود بودجه متوقف شد.
هیأت کارشناسی همچنین پیشنهاد کرده بود:
- گزارشهای مربوط به پروندههای دیوان کیفر کارکنان دولت در مطبوعات پررنگ منتشر شود
- همه مراحل، از اعلام جرم تا تحقیق و محاکمه، علنی و بازدارنده باشد
- در انتصاب مدیران دقت بیشتری شود
- و برای پر کردن صندلیهای مدیریتی، از میان داوطلبان، بهترینها انتخاب شوند
چند روز بعد، اعضای این هیأت در یک برنامه تلویزیونی نیز گفتند که در ایران باید روانشناسی اداری تغییر کند، وگرنه هیچ اصلاحی به نتیجه نخواهد رسید. آنان حتی هشدار دادند که دروغگویی مقامات در اواخر دوره ساسانی، شکلگیری طبقه خواص و درگیری پنهان و آشکار آنان بر سر قدرت، و نیز افزایش شکاف طبقاتی، از عوامل اصلی سقوط امپراتوری ساسانی بوده است.
دو اعلامیه درباره غنیسازی اورانیوم
پس از یک شبانهروز انتظار، محمود احمدینژاد در ۲۲ فروردین ۱۳۸۵، برابر با ۱۱ آوریل ۲۰۰۶، در مشهد اعلام کرد که ایران به توان غنیسازی اورانیوم در مقیاس آزمایشگاهی دست یافته است.
دو سال بعد، در ۲۰ فروردین ۱۳۸۷، برابر با ۸ آوریل ۲۰۰۸، او اعلام کرد که ایران نسل تازهای از سانتریفیوژهای غنیسازی را به کار گرفته که تا پنج برابر نسل قبلی توان دارند. او گفت تا دو سه ماه آینده، شش هزار سانتریفیوژ از این نوع وارد خط تولید خواهد شد و این یک پیروزی بزرگ علمی و صنعتی برای ایرانیان است.
رسانههای جهان هر دو تحول را در صدر اخبار خود قرار دادند. هر دو اعلامیه با واکنش منفی دولتهای عضو ناتو روبهرو شد و موج تازهای از تهدید و هشدارهای سیاسی به راه افتاد.
مصوبه جنجالی دولت درباره تبدیل ۵۳ میلیارد دلار
خبرگزاری فارس در ۱۱ آوریل ۲۰۱۲، برابر با ۲۳ فروردین ۱۳۹۱، گزارشی با این عنوان منتشر کرد:
«یک مصوبه جنجالی دیگر؛ تبدیل غیرقانونی ۵۳ میلیارد دلار به ریال!»
در این گزارش آمده بود که طبق قانون بودجه سال ۱۳۹۰، بانک مرکزی موظف بوده دلارهای نفتی را با نرخ رسمی ارز به ریال تبدیل کند. اما در مصوبهای که شورای وزیران در ۲۴ اسفند ۱۳۹۰ تصویب کرده بود، بانک مرکزی موظف شده بود ۵۳ میلیارد دلار را با نرخ بازار آزاد به ریال تبدیل کند.
فارس نوشت که:
- نرخ رسمی آن زمان ۱۲۲۶ تومان بود
- اما نرخ بازار آزاد بین ۱۸۵۰ تا ۱۹۰۰ تومان نوسان داشت
به این ترتیب، تبدیل این ۵۳ میلیارد دلار با نرخ آزاد، حدود ۳۵ هزار میلیارد تومان اختلاف درآمدی ایجاد میکرد.
در گزارش فارس آمده بود که این تصمیم بدون رعایت تشریفات معمول مجمع عمومی بانک مرکزی و بدون تأیید رسمی کامل، به بانک مرکزی ابلاغ شده بود. حتی برخی خبرها میگفتند رئیس بانک مرکزی با این مصوبه موافق نبوده و همین مسئله زمینه استعفای شفاهی او را فراهم کرده بود، هرچند دولت با آن موافقت نکرد.
اشتباه بانک مرکزی در نوشتن نام «سامانی»
در فروردین ۱۳۹۴، بانک مرکزی ایران در یک اعلامیه رسمی، نام پول تاجیکستان را به جای سامانی، به شکل سومونی نوشت. این موضوع مورد انتقاد قرار گرفت.
در اطلاعیه آمده بود:
سومونی تاجیکستان TJS = 4842 IRR
اما منتقدان گفتند که این واژه باید سامانی نوشته شود، نه سومونی. استدلال آنان این بود که سامانیان از مهمترین خاندانهای ایرانیاند که در زنده کردن زبان فارسی و بازسازی هویت ایرانی نقش بزرگی داشتند. روسها پس از تصرف فرارود، تاجیکها را وادار کردند فارسی را با خط سیریلیک بنویسند و در آنجا، «سامانی» به شکل «سومونی» ثبت شد. اما در زبان و سنت ایرانی، شکل درست همان سامانی است.
در این بحث، به ابوشکور بلخی نیز اشاره شده بود؛ یکی از نخستین شاعران بزرگ فارسیگوی که در سال ۹۸۷ میلادی درگذشت. از او این بیت مشهور نقل شده است:
تا بدانجا رسید دانش من
که بدانم همی که نادانم
و نیز:
خردمند گوید خرد پادشاست
که بر خاص و بر عام فرمانرواست
او از شاعران مورد توجه نوح سامانی بود.
ادیان و روحانیون
قیام زید بن علی و پایگاه زیدیه در یمن
در آوریل سال ۷۳۷ میلادی، و به نوشته برخی مورخان در ۱۲ آوریل همان سال، زید بن علی بن حسین، نوه امام سوم شیعیان، در کوفه پرچم مبارزه علیه خلافت اموی را برافراشت.
مبارزات او و پیروانش، که بعدها به شیعه زیدیه معروف شدند، حدود دو سال ادامه یافت و سرانجام در سال ۷۳۹ میلادی، زید به دست یوسف بن عمر ثقفی از حاکمان اموی کشته شد.
پس از این رخداد، گروهی از پیروان غیرایرانی زید به یمن کوچ کردند و از آن زمان، یمن به یکی از پایگاههای اصلی شیعه زیدیه تبدیل شد. حدود نیمی از جمعیت ۲۴ میلیونی یمن شیعه هستند؛ از شاخههای:
- زیدیه
- اثنیعشریه
- اسماعیلیه
شیعیان یمن عمدتاً در شمال این کشور زندگی میکنند. حکومت یمن شمالی تا اواخر دهه ۱۹۶۰، امامی بود. در آن زمان، یمن هنوز به دو کشور جداگانه شمالی و جنوبی تقسیم میشد. یمن جنوبی پس از استقلال در سال ۱۹۶۷ به دست کمونیستها افتاد. پیش از آن، مستعمره بریتانیا بود.
فرهنگ قبیلهای هنوز هم در یمن نقش مهمی دارد و ناآرامیهای امروز این کشور، ریشههای قومی، فرهنگی و خارجی دارد.
صنایع و فنون
گاگارین؛ نخستین انسان در فضا
در ۱۲ آوریل ۱۹۶۱، دانشمندان شوروی با فرستادن یوری گاگارین به فضا، کشور خود را به نخستین کشوری در جهان تبدیل کردند که انسان را به مدار زمین فرستاده است.
گاگارین با وستوک ۱ به فضا رفت، یک دور کامل به دور زمین چرخید و سالم به خاک کشورش بازگردانده شد. این اتفاق در آن زمان برای بسیاری باورکردنی نبود و جهان را وارد رقابت موشکی و فضایی کرد.
نتیجه همین مسابقه آن بود که از آن پس، موشک به یکی از مهمترین ابزارهای قدرت نظامی تبدیل شد.
دولت روسیه در آوریل ۲۰۰۷، به مناسبت چهلوششمین سالگرد این رویداد، تصمیم خود را برای از سر گرفتن و گسترش فعالیتهای فضایی روسیه اعلام کرد. در آوریل ۲۰۱۱ نیز به مناسبت پنجاهمین سالگرد پرواز گاگارین، در ۷۰ کشور جهان مراسم ویژه برگزار شد.
در قلمرو دانش
واکسن فلج اطفال و پایان یک ترس جهانی
در ۱۲ آوریل ۱۹۵۵ رسماً اعلام شد که واکسن بیماری پولیو یا فلج اطفال، پس از سه سال آزمایش، مؤثر و مطمئن است. این خبر تیتر اول بسیاری از نشریات جهان شد و موجی از شادی و هیجان به وجود آورد.
این واکسن در ۲ ژوئیه ۱۹۵۲ در دانشگاه پیتسبورگ ساخته شده بود. کاشف آن دکتر یوناس سالک بود؛ پزشکی که پدر و مادرش از روسیه به آمریکا مهاجرت کرده بودند.
سالک بابت این کشف بزرگ هیچ پولی نگرفت و امتیاز آن را ثبت نکرد. او گفت این کشف هدیهای به بشریت است.
تا آن زمان، بیماری پولیو باعث مرگ یا فلج شدن شمار زیادی از کودکان و حتی برخی بزرگسالان شده بود. فقط در سال ۱۹۵۲، در آمریکا ۵۸ هزار نفر به آن مبتلا شده بودند. از قربانیان معروف این بیماری، فرانکلین روزولت، رئیسجمهور آمریکا، بود.
سایر ملل
آغاز جنگ داخلی آمریکا
جنگ داخلی آمریکا در ۱۲ آوریل ۱۸۶۱ با گلولهباران پایگاه فورت سامتر در کارولینای جنوبی آغاز شد. این جنگ چهار سال طول کشید و در ۹ آوریل ۱۸۶۵ پایان یافت.
در این جنگ بزرگ داخلی، حدود ۶۱۸ هزار نظامی کشته شدند:
- ۲۵۸ هزار نفر از جنوبیها
- ۳۶۰ هزار نفر از شمالیها
به علاوه، ویرانی گسترده و تلفات غیرنظامی فراوانی هم به بار آمد.
پس از سقوط ریچموند و از دست رفتن خط دفاعی، ژنرال رابرت لی، فرمانده نیروهای جنوبی، با اینکه هنوز ۲۷ هزار نیروی مسلح در اختیار داشت، تصمیم گرفت تسلیم شود. او نامه تسلیم را در دادگاه شهرک اپوماتکس نوشت و به ژنرال گرانت تحویل داد.
گرانْت به لی و افسران و سربازانش اجازه داد:
- با اسبها و سلاحهای سبک خود بروند
- و به خاطر گذشته مجازات نشوند
او فقط تأکید کرد که از آن پس، هر اقدام تازه برای تجزیهطلبی مجازات خواهد داشت. همین گذشت سیاسی باعث شد خصومت ادامه پیدا نکند.
متن این بخش سپس به این نتیجه میرسد که کنفدراسیون در آمریکا پایدار نماند و مورخان بر این باورند که لنین و تیتو نیز با کنفدراسیونی کردن شوروی و یوگوسلاوی، اشتباهی مشابه کردند. از نگاه این تحلیل، فرهنگ مشترک عامل اصلی بقای وحدت است و نبود آن، ساختارهای سیاسی را脆弱 میکند.
اعتصاب کارگران در آمریکا و دخالت گارد ملی
در ۱۲ آوریل ۱۹۳۴، با تأیید فدراسیون اتحادیههای کارگری آمریکا، شش هزار کارگر یک شرکت خودروسازی در شهر تولیدو در ایالت اوهایو اعتصاب کردند. این اعتصاب برای پنج روز برنامهریزی شده بود.
اما دولت برای شکستن اعتصاب، ۱۳۰۰ نفر از نیروهای گارد ملی را وارد صحنه کرد. در نتیجه، درگیری و خشونت آغاز شد و در آن:
- ۲ نفر کشته شدند
- بیش از ۲۰۰ نفر زخمی شدند
مرگ فرانکلین روزولت؛ مردی که آمریکا را ابرقدرت کرد
در ۱۲ آوریل ۱۹۴۵، فرانکلین دلانو روزولت، رئیسجمهور آمریکا، در ۶۳ سالگی بر اثر خونریزی مغزی درگذشت. همان روز، هری ترومن، معاون او، به ریاستجمهوری رسید.
روزولت از سال ۱۹۳۳ رئیسجمهور بود و تنها رئیسجمهوری در تاریخ آمریکا شد که بیش از دو دوره در این مقام ماند. او از حزب دموکرات بود و با برنامههای معروف نیودیل، کوشید:
- رکود بزرگ اقتصادی را مهار کند
- جذابیت سوسیالیسم شوروی را در داخل آمریکا کاهش دهد
- و ساختار سرمایهداری را با مقررات محدود کند
او در نظام اقتصادی آمریکا مقرراتی برای:
- بانکها
- بورس
- سرمایهگذاری
- و بازار پول
وضع کرد. بعدها تعلیق این مقررات، یکی از عوامل بحران مالی ۲۰۰۸ شناخته شد.
روزولت همچنین از جنگ جهانی دوم برای تقویت موقعیت آمریکا استفاده کرد و در زمان مناسب وارد جنگ شد؛ زمانی که پیروزی تا حد زیادی قابل پیشبینی بود. این سیاست، آمریکا را به یک ابرقدرت جهانی تبدیل کرد.
پس از مرگ او، ترومن با ادامه راهش:
- دلار را به پول جهانی تبدیل کرد
- و سازمان ملل را به عنوان ابزاری برای قدرت فاتحان جنگ تثبیت کرد
ترور یک ژنرال سابق در مسکو
ترور ژنرال آناتولی تروفیموف، رئیس سابق اداره امنیت روسیه در منطقه مسکو، در ۱۱ آوریل ۲۰۰۵، نشانهای از ادامه مافیابازی و فساد ساختاری در روسیه توصیف شد.
او در خودروی خود هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد. در این تیراندازی، همسر ۲۸ سالهاش نیز کشته شد، اما به فرزند ۴ ساله آنها آسیبی نرسید.
ژنرال مقتول ۶۵ ساله بود و گفته میشد در برخی فعالیتهای مرموز بازرگانی هم نقش داشته و احتمالاً رقبا برای حذف او دست به این ترور زده بودند.
دستمزد وزیران سنگاپور؛ ماهی بیش از ۱۰۰ هزار دلار
در ۱۱ آوریل ۲۰۰۷، نخستوزیر سنگاپور، لی هسین لونگ، تصمیم گرفت دستمزد سالانه وزیران این کشور-شهر را ۶۰ درصد افزایش دهد.
با این تصمیم، دستمزد هر وزیر سنگاپوری به بیش از یک میلیون و ۲۵۰ هزار دلار در سال رسید؛ یعنی بیش از ۱۰۰ هزار دلار در ماه. در نتیجه، وزیران سنگاپور در آن زمان بالاترین دستمزد را در میان وزیران جهان دریافت میکردند؛ حتی بیشتر از رئیسجمهور آمریکا.
نگاهی به تیترهای روزنامه اطلاعات در ۲۳ فروردین ۱۳۵۹
در پایان متن، به پژوهش تاریخی از طریق صفحات اول روزنامهها اشاره شده است. گفته میشود که مرور شمارههای قدیمی روزنامهها، بهویژه در آرشیوها، به پژوهشگران کمک میکند تا:
- مسیر تحولات
- لحن حکومتها
- شعارها
- وعدهها
- و فضای واقعی هر دوره
را بهتر درک کنند.
در همین چارچوب، به صفحه اول روزنامه اطلاعات در ۲۳ فروردین ۱۳۵۹ اشاره شده و آن را نمونهای از سرنخهای تاریخی برای شناخت فضای ایران ۱۴ ماه پس از انقلاب دانستهاند.
برخی دیگر از رویدادهای ۱۲ آوریل
- ۳۳۰ میلادی: کنستانتین بزرگ، شهر تازه خود را رم نوین نامید که بعدها به قسطنطنیه معروف شد.
- ۱۶۰۶: «یونیون جک» پرچم ملی انگلستان شد.
- ۱۸۱۲: نخستوزیر انگلستان، اسپنسر پرسیوال، به دست یک تاجر ناراضی کشته شد.
- ۱۸۴۶: آمریکا به مکزیک اعلان جنگ داد و در نتیجه کالیفرنیا و مناطق دیگر را به قلمرو خود افزود.
- ۱۸۸۱: تونس تحتالحمایه فرانسه شد.
- ۱۹۳۱: رأیدهندگان اسپانیا نظام سلطنتی را رد کردند.
- ۱۹۳۵: یهودیان از انتشار کتاب و نشریه در آلمان منع شدند.
- ۱۹۸۰: آمریکا بازیهای المپیک مسکو را تحریم کرد.
- ۱۹۹۸: پس از تیراندازی به دانشجویان در اندونزی، تظاهرات گستردهای آغاز شد که به کنار رفتن سوهارتو انجامید.
- ۲۰۰۵: یک مقام چینی از تظاهرات ضدژاپنی دفاع کرد و گفت احترام به تاریخ یعنی پذیرش مسئولیت گذشته.
- ۲۰۰۸: زلزلهای در غرب چین حدود ۷۰ هزار نفر را کشت.
- ۲۰۱۵: زلزله در نپال بیش از ۲۰۰ کشته بر جا گذاشت.
گردآوری: ساموئل (پیمان) سلاحی
کانال تلگرامی هرگز نخواهیم بخشید
