🗓️ امروزدر ایران و جهان چه گذشت در این روز ـ ۸ آوریل
🇮🇷 ایران
⚔️ نیرنگ کاراکالا برای تصرف ایران و قتل او
در هشتم آوریل سال ۲۱۷ میلادی، کاراکالا، امپراتور ۲۹ ساله روم، در اربلا، یعنی اربیل امروز در شمال عراق، به دست یک سنتوریو یا افسر رومی کشته شد؛ افسری که از نیرنگها و رفتارهای او به ستوه آمده بود. کاراکالا که در سر آرزوی اسکندر شدن و تصرف ایران را داشت، وقتی دید از راه جنگ مستقیم به هدفش نمیرسد، به نیرنگ متوسل شد. او از میترا، دختر اردوان پنجم، شاه وقت ایران، خواستگاری کرد. اردوان در آغاز حاضر به پذیرش این درخواست نبود، اما سرانجام با اکراه موافقت کرد.
کاراکالا که مادرش سوری بود، ارتش ۳۲ لژیونی خود را در سوریه باقی گذاشت و با گروه کوچکی از افسران و سربازان نیروی ویژه، راهی تیسفون، پایتخت آن زمان ایران، شد تا ظاهراً مراسم ازدواج را برگزار کند. اردوان و بزرگان ایران، بیسلاح و با اطمینان بهعنوان استقبال از داماد آینده ایران، بیرون شهر به پیشواز او رفتند، اما در دام او افتادند. همراهان کاراکالا بیشتر آنان را کشتند و تنها اردوان و چند تن از بزرگان جان به در بردند.
پس از این خیانت، کاراکالا شتابزده به اربلا رفت و در آنجا منتظر رسیدن ارتش خود ماند تا حمله به تیسفون را آغاز کند، اما چند روز بعد، در همان شهر کشته شد. علت ظاهری قتل او این بود که دو روز پیش از آن، فرمان اعدام یک افسر را داده بود و برادر همان افسر او را کشت. کاراکالا به سنگدلی، نیرنگ و خونریزی شهرت داشت و حتی برای حذف مدعی، برادر خود را نیز کشته بود.
پس از مرگ او، ماکرینوس که موقتاً جانشینش شد، به ایران پیشنهاد صلح داد، اما این پیشنهاد رد شد. ارتش ایران نیروهای روم را شکست داد، تا جایی که همه سربازان شمال آفریقایی این ارتش، یعنی موریتانیاییها که از بهترین جنگجویان روم بودند، کشته یا اسیر شدند. ماکرینوس که اوضاع را چنین دید، ناچار شد شرایط سخت اردوان را برای ترک مخاصمه بپذیرد، از جمله پرداخت غرامت.
این جنگ، آخرین رویارویی ایران و روم در دوران اشکانیان بود. این سلسله تنها ۹ سال بعد، به دست اردشیر ساسانی، حاکم پارس و کرمان، برانداخته شد.
🛡️ نبرد سپاه آزادیبخش ایران به رهبری یعقوب لیث با ارتش خلیفه عباسی در دیرالعاقول
بر پایه نوشته برخی تاریخنگاران، هشتم آوریل سال ۸۷۶ میلادی، نبرد دیرالعاقول میان سپاه آزادیبخش یعقوب لیث صفاری و ارتش خلیفه عباسی، یعنی المعتمد، آغاز شد. دیرالعاقول شهرکی بود در پیچ رود دجله و در منطقه کانال نهروان؛ کانالی که در عهد ساسانیان برای گسترش کشاورزی و باغداری ساخته شده بود.
در جریان این نبرد، ارتش عباسیان با شکستن دیواره دجله و جاری کردن آب زیر پای سپاهیان یعقوب، مانع اجرای تاکتیکهای نظامی او شد و از پیروزیاش جلوگیری کرد. یعقوب که عزم کرده بود استقلال و حاکمیت ایران را از نو زنده کند و برای تصرف بغداد رهسپار آن شهر شده بود، پس از این نبرد به خوزستان بازگشت. اندکی بعد بیمار شد و در سال ۸۷۹ میلادی در همان خوزستان درگذشت و همانجا نیز دفن شد.
یعقوب در نبرد دیرالعاقول زخمی سطحی برداشته بود. او پیش از آن سیستان بزرگتر، خراسان بزرگتر، کرمان، فارس و چند منطقه دیگر ایران را آزاد کرده بود. پس از آزاد کردن رامهرمز ــ شهری که هرمزد یکم شاه ساسانی آن را در خوزستان بنا کرده بود ــ راهی نبرد با عباسیان شد. او نه پیشنهاد صلح خلیفه را پذیرفت و نه پیشنهاد اتحاد با زنگیان را که بر جنوب بینالنهرین مسلط بودند.
پس از مرگ یعقوب، برخلاف سیاست او، عمرو، برادر و جانشینش، با خلیفه عباسی صلح کرد. در آن زمان مرکز خلافت عباسی سامرا بود. دستگاه خلافت به سبب دخالت فرماندهان نظامی، که عمدتاً ترک بودند، و همچنین قیام زنگیان، در وضعیتی ضعیف قرار داشت. با این حال، همین فرماندهان ترک که میدانستند یعقوب در برابر آنان انعطاف نخواهد داشت، ناگهان با خلیفه متحد شدند و با همه توان برای جلوگیری از پیشروی او به میدان آمدند؛ در حالی که یعقوب تا ۸۰ کیلومتری بغداد رسیده بود.
🏙️ نوسازی شهرداریهای ایران به سبک اروپا
تجدید سازمان شهرداریهای شهرهای ایران به سبک اروپا از فروردین ۱۳۰۰ خورشیدی آغاز شد. پیش از آن، در اسفند ۱۲۹۹ تصمیم گرفته شده بود که پس از تعطیلات نوروز این نوسازی آغاز شود. برای این منظور، ساختار شهرداری چند شهر بزرگ اروپایی از جمله لندن، پاریس و برلین ترجمه و بررسی شده بود.
با وجود این، هنوز هم در ایران شهردار توسط شورای شهر انتخاب میشود، نه مستقیماً توسط ساکنان شهر. همچنین، با گذشت بیش از یک قرن، شهرداریهای ایران معاصر هنوز به سازمان و وظایف کاملاً رضایتبخش و کارآمد دست نیافتهاند.
🧠 در قلمرو اندیشه
📘 پدیدهشناسی و زادروز ادموند هوسرل
امروز زادروز دکتر ادموند هوسرل، ریاضیدان و فیلسوف آلمانی نیمه اول قرن بیستم است که در هشتم آوریل ۱۸۵۹ به دنیا آمد. هوسرل از کسانی بود که پدیدهشناسی یا فنومنولوژی را تکمیل و صورتبندی کرد.
آثار او بیشتر در حوزه منطق و منطق ریاضی قرار میگیرند. با آنکه هوسرل به مسیحیت گرویده بود، با این حال از آزار و دشمنی رژیم هیتلر در امان نماند. او در سال ۱۹۳۸ درگذشت.
🌍 سایر ملل
🪷 زادروز بودا
هشتم آوریل در ژاپن، کره، تایوان و هاوایی روز کامبوتسو، یعنی زادروز بوداست. بودا در سال ۵۶۳ پیش از میلاد در خانوادهای اشرافی در نپال به دنیا آمد. او از آسایش، رفاه و اقتدار دست کشید و در پی یافتن راهی برآمد که بشر را از رنج و تعب رها سازد. گفته میشود این راه را در ۳۵ سالگی یافت و پس از آن به ترویجش پرداخت؛ راهی که بر کنترل هوسها و نفس اماره استوار بود.
دیگر کشورهای پیرو تعالیم بودا، به دلیل تفاوت تقویم خورشیدی و قمری، زادروز او را در روزهای دیگری برگزار میکنند. بودا، که نامش به معنای روشنگر است، میگفت کنترل هوسها راه رسیدن به شادی جاودان است و این کنترل باید به شیوه درست انجام شود. بسیاری از آموزههای دیگر او، بهویژه در زمینه کردار، گفتار و پندار نیک، تفاوت چندانی با تعالیم زرتشت ندارد که پیش از تولد بودا در ایران رواج یافته بود.
⚔️ قتلعام یونانیان، واکنش شدید اروپاییان و استقلال یونان
امروز، هشتم آوریل، سالروز آغاز قتلعام یونانیان به دست عثمانیها در سال ۱۸۲۱ است؛ رویدادی که خشم شدید اروپاییان را برانگیخت و در نهایت به استقلال یونان انجامید.
در آن زمان، یونانیان استقلالطلب خواستار خروج عثمانیها از سرزمین خود بودند و با تشکیل دستههای مسلح وارد مبارزه شده بودند. این شکل از نبرد، عثمانیها را خشمگین کرد و آنان دست به کشتار گسترده زدند. انتشار خبر این قتلعام در دیگر کشورهای اروپایی چنان افکار عمومی را برانگیخت که مردم اروپا با هر وسیلهای که داشتند به یاری یونانیان شتافتند. حتی زنان خانهدار اروپایی حلقههای ازدواج خود را میفروختند تا برای یونانیان پول فراهم کنند.
در نهایت، قدرتهای اروپایی که از پیش نیز برای دخالت آمادگی داشتند، زیر فشار مردمشان، متحدانه وارد عمل شدند و عثمانیها را که دهها سال بر یونان سلطه داشتند، از آن کشور بیرون راندند. این اتحاد قدرتهای اروپایی علیه عثمانی، نزدیک به یک قرن موجب کوچک شدن و سرانجام نابودی آن امپراتوری شرقی شد؛ موضوعی که مورخان اروپایی آن را «مسئله شرق» نامیدهاند.
🇺🇸 عقبنشینی نهایی ژنرال لی و سیاست اغماض و بخشودگی
در هشتم آوریل ۱۸۶۵، پس از سقوط خط دفاعی رودخانه اپوماتوکس، ژنرال رابرت لی، فرمانده نیروهای کنفدراسیون آمریکا، دستور عقبنشینی نهایی نیروهای خود را صادر کرد. سه روز پیش از آن، شهر ریچموند، پایتخت کنفدراسیون، سقوط کرده بود و ابراهام لینکلن، رئیسجمهوری اتحادیه، در راه بازدید از آن شهر بود.
ژنرال لی روز بعد تسلیم شد و جنگ داخلی آمریکا، که شمار کشتههای نظامی آن از ۶۰۰ هزار نفر گذشته بود، پایان یافت. با این حال، هیچکس به شیوه انتقامجویانه مجازات نشد. خود لی بعداً رئیس دانشگاه شد، تالارها و بزرگراههایی به نام او شد، مجسمهاش در میدانها نصب شد و در سال ۱۹۵۵ تمبر یادبود او منتشر گردید.
مورخان بر این باورند که همین اغماض و گذشت، یکی از عوامل اصلی حفظ وحدت و بقای آمریکا شد. در اواخر قرن بیستم نیز آفریقای جنوبی در روند انتقال قدرت به اکثریت، با پیروی از الگویی مشابه و اجرای سیاست «اعتراف کن، پوزش بخواه و بخشوده شو» ثبات و پیشرفت خود را از دست نداد.
✈️ سرقت هواپیمای نظامی شوروی و تبدیل آن به یک حرفه
در هشتم آوریل ۱۹۵۲، یوزیپ بروز تیتو، رهبر یوگوسلاوی، که از بلوک کمونیستی تحت رهبری شوروی فاصله گرفته و راه سوسیالیسم ملی و سیاست مستقل را در پیش گرفته بود، یک جنگنده تازهساز شوروی از نوع یاک-۲۳ را در اختیار آمریکا گذاشت تا این کشور به فناوری هواپیماسازی روسیه دست پیدا کند.
این هواپیما در اصل در اختیار رومانی بود، اما یک خلبان رومانیایی آن را به یوگوسلاوی ربوده بود. طبق وعدهای که پیشتر به او داده شده بود، هم پاداش مالی گرفت و هم در غرب پناهنده شد. پس از علنی شدن این ماجرا و اعلام پاداش و پناهندگی، ربودن جنگندههای شوروی به غرب عملاً به یک حرفه تبدیل شد.
تیتو با وجود نقش مهمی که در شکلگیری جنبش عدم تعهد داشت و با آنکه نظام سوسیالیستی را حفظ کرده بود، تا پایان عمر رابطه خود را با آمریکا و غرب قطع نکرد. برخی تحلیلگران نیز معتقدند که لنین و تیتو با «کنفدراسیونی» کردن امپراتوری روسیه و یوگوسلاوی، زمینه فروپاشی این دو ساختار را در دهه ۱۹۹۰ فراهم کردند؛ بهویژه فروپاشی یوگوسلاوی که بسیار خونین بود.
❤️ رویدادی شگفتانگیز در تاریخ بشر؛ ماجرای قلب پیوندی، دو ازدواج و دو خودکشی
در نیمه مارس ۱۹۹۵، مردی آمریکایی ۳۳ ساله به نام تری کاتل در ایالت کارولینای جنوبی، هنگام خوردن صبحانه، پس از آنکه از همسر ۲۸ سالهاش شریل شنید که چرا درآمد او کمتر از درآمد همسرش است، به دستشویی خانه رفت و با شلیک گلولهای به مغزش خودکشی کرد. او پنج روز بعد در بیمارستان جان سپرد. این زن و شوهر فرزند داشتند و شریل پرستار بیمارستان بود. تری پیش از ازدواج با شریل، همسر دیگری نیز داشت که از او جدا شده بود.
در همان زمان، در ایالت جورجیا، در ۱۱۲ کیلومتری جنوب همان بیمارستان، مردی ۵۷ ساله به نام سانی گراهام در انتظار دریافت قلب پیوندی بود. او دچار حمله قلبی شده بود و پزشکان گفته بودند اگر طی چند روز قلبی برای پیوند پیدا نشود، احتمالاً جان خواهد باخت.
خانواده تری کاتل، از جمله پدرش و نیز شریل، برای شادی روح او حاضر شدند قلبش را اهدا کنند. این قلب به سانی گراهام پیوند زده شد و او زنده ماند. سانی پس از بهبود، چند بار تلفنی و با نامه از خانواده تری تشکر کرد و در ژانویه ۱۹۹۷ برای قدردانی حضوری به کارولینای جنوبی رفت. آنجا با شریل، بیوه تری، ملاقات کرد.
به گفته خودش، قلبی که در سینه داشت و زمانی متعلق به تری بود، به محض دیدن شریل دچار کشش خاصی شد. همین کشش باعث شد نتواند بیتفاوت بماند. او پس از طی روند طلاق از همسرش، در سال ۲۰۰۴ با شریل ازدواج کرد و همه فرزندانشان در یک خانه با هم زندگی میکردند. اطرافیانشان میگفتند زندگی مشترک خوبی داشتند.
اما در پنجم آوریل ۲۰۰۸، ناگهان و بدون انگیزهای آشکار، سانی که روی مبل لم داده بود، به سوی قفسه اسلحه رفت، تفنگ را برداشت و با شلیک گلولهای به مغزش خودکشی کرد؛ جالب آنکه گلوله دقیقاً به همان ناحیهای از سرش اصابت کرده بود که باعث مرگ تری شده بود. به این ترتیب، شریل برای بار دوم بیوه شد. این بار، قلب پیوندی سانی را با وجود سالم بودن، به بیمار دیگری ندادند. گفته شده است چند مستندنویس و فیلمساز مشغول نوشتن و ساختن اثری درباره این ماجرا شدهاند.
🗳️ انتخابات پارلمانی آلمان و تغییرات بزرگ
کمیته برگزاری انتخابات پارلمان فدرال آلمان، بوندستاگ، در دوشنبه ۲۴ فوریه ۲۰۲۵، نتیجه انتخابات روز قبل را منتشر کرد. در این انتخابات، ائتلاف احزاب دموکرات مسیحی و سوسیال مسیحی با کسب ۲۸.۵ درصد آرا، یعنی ۱۴ میلیون و ۱۶۰ هزار رأی و ۲۰۸ کرسی، در جایگاه نخست قرار گرفت.
حزب آلترناتیو برای آلمان که یک حزب ناسیونالیست و به تعبیر برخی ناسیونالیست افراطی است، با ۲۰.۸ درصد آرا، یعنی ۱۰ میلیون و ۳۲۹ هزار رأی و ۱۵۲ کرسی، دوم شد. پس از آن، حزب سوسیال دموکرات به رهبری اولاف شولتز با ۱۶.۱ درصد، سبزها با ۱۴.۷ درصد و حزب چپ با ۴.۹ درصد قرار گرفتند.
در این انتخابات، آرای ناسیونالیستهای افراطی و سوسیالیستها نسبت به دوره قبل تقریباً دو برابر شده بود. کل کرسیهای پارلمان آلمان در این دوره ۶۳۰ کرسی است. انتخابات هفت ماه زودتر از موعد برگزار شد، چون ائتلاف حاکم فروپاشیده بود. تا تعیین صدراعظم جدید، شولتز همچنان اداره دولت را بر عهده خواهد داشت. نکته قابل توجه این بود که رهبران دو حزبی که آرایشان جهش پیدا کرده بود، هر دو زن بودند: آلیس وایدل در حزب آلترناتیو و هایدی رایشینک در جریان سوسیالیستی.
گفته شده بود فریدریش مرتس، رهبر ائتلاف دموکرات مسیحی و سوسیال مسیحی، در صورت ائتلاف با احزاب دیگر و رسیدن به ۳۱۶ کرسی، محتملترین نامزد برای صدراعظمی خواهد بود. در این انتخابات، مشارکت ۸۲.۵ درصدی ثبت شد.
🩺 کمبود پزشک در آمریکا و یک راهحل پیشنهادی
یکی از مخاطبان از آمریکا، در اسفند ۱۴۰۳، در پیامی نوشته بود که با وجود شعارهای انتخاباتی ترامپ درباره بزرگ کردن دوباره آمریکا و تأمین رفاه آمریکاییان، یکی از مشکلات جدی و ملموس کشور، کمبود پزشک است.
او نوشته بود ۳۶ سال است در آمریکا زندگی میکند و از بسیاری شنیده بوده که کشور دچار کمبود پزشک است، اما در دو سه سال اخیر که خود گرفتار بیماریهای سخت قلبی و گوارشی شده، این بحران را با گوشت و پوست لمس کرده است. به گفته او، هر بار برای گرفتن وقت از متخصص قلب یا گوارش که بیمهاش را میپذیرفته، به او گفتهاند باید سه تا چهار ماه منتظر بماند. وقتی از منشیها و پرستاران میپرسیده که در این فاصله چه باید بکند، پاسخ میشنیده که به اورژانس بیمارستان برود؛ جایی که هم پرهزینه است و هم پزشکان کشیک آن معمولاً متخصص نیستند و از متخصصان فقط تلفنی مشورت میگیرند.
او در این پیام از دولت فدرال خواسته بود بخشی از کمکهایی را که به کشورهای دیگر میدهد، صرف راهاندازی دانشکدههای پزشکی بیشتر، تأسیس مدارس تخصصی پزشکی در ایالتها، ساخت بیمارستانهای دولتی و دعوت از پزشکان خارجی کند. به گفته او، در سومین کشور پرجمعیت جهان که میلیاردها دلار فقط به اوکراین کمک کرده، نباید چنین کمبود پزشک و فقدان بیمارستان دولتی وجود داشته باشد. او خواستار رسانهای شدن این مسئله بود تا شاید به گوش رئیسجمهور برسد.
⚖️ اعدام یک قاتل ۳۱ سال پس از ارتکاب قتل
در اسفند ۱۴۰۳، در ایالت فلوریدای آمریکا، مردی که در سال ۱۹۹۳ مرتکب قتل شده بود، پس از ۳۱ سال زندان، اعدام شد. او هنگام ارتکاب جرم ۳۲ ساله بود و در ۶۳ سالگی اعدام شد. نام او ادوارد جیمز بود. او در سال ۱۹۹۳ پس از تجاوز به یک دختر ۸ ساله، آن دختر و مادربزرگش را به قتل رسانده بود.
🖼️ تاریخ از نگاه تصویر
✏️ کاریکاتورهایی در وصف حال عراق در سال ۲۰۰۸
در مارس و آوریل ۲۰۰۸، بازار کاریکاتور در رسانههای چاپی آمریکا داغ بود و سه موضوع بیشتر از همه نظر کاریکاتوریستها را جلب کرده بود:
۱. اوضاع عراق و اظهارات مربوط به آن
۲. سخنان بعضاً متناقض سه نامزد باقیمانده برای انتخابات ریاستجمهوری آمریکا در نوامبر ۲۰۰۸
۳. ماجراهای شخصی، شیداییها، طلاق و ازدواجهای سارکوزی، رئیسجمهور وقت فرانسه
در میان این آثار، سه کاریکاتور درباره عراق برجستهتر بود:
نخست، کاریکاتوری از مایک لوکوویچ که بر پایه گزارشها و تحلیلهایی درباره گسترش نفوذ ایران در عراق پس از سقوط صدام، این ایده را به تصویر کشیده بود که ظاهراً برنده اصلی جنگ پرهزینه و پرتلفات آمریکا با عراق، ایران بوده است. در این طرح، جورج بوش عراق را در یک بشقاب نقرهای به احمدینژاد تعارف میکند و فردی با تعجب به بوش میگوید: دستکم از او بخواه بشقاب نقرهایات را پس بدهد.
در کاریکاتور دوم، واکنش دیک چنی، معاون رئیسجمهور آمریکا، به پرسشی درباره هزینههای جنگ عراق دستمایه طنز شده بود. گزارشگر از او پرسیده بود آمریکاییها جنگ عراق را عامل مشکلات جاری خود میدانند؛ جنگی که ۴ هزار کشته و نزدیک به یک تریلیون دلار هزینه داشته و سهم هر آمریکایی از آن حدود ۳۰ هزار دلار شده است. چنی فقط با یک کلمه پاسخ داده بود: So? یعنی «خب که چی؟». کاریکاتوریست نیز بنای یادبود بوش و چنی را به شکل همین واژه دوحرفی ترسیم کرده بود.
در کاریکاتور سوم نیز به وضع برخی نظامیان ذخیره آمریکا اشاره شده بود که پس از بازگشت از عراق، کاری پیدا نکرده بودند و حتی برخی از آنان شبها در پارکها، کنار خیابان یا زیر پلها میخوابیدند. این کاریکاتور، توصیفی از حال همین سربازان سابق بود.
📌 برخی دیگر از رویدادهای ۸ آوریل
- ۱۲۳۲: مغولها در جریان حمله به چین، پایتخت وقت این کشور را تصرف کردند.
- ۱۵۱۳: پونس دو لئون در جستوجوی چشمه آب حیات به فلوریدا رسید و اسپانیا بر پایه همین ورود، فلوریدا را مالک شد.
- ۱۷۸۹: مجلس نمایندگان آمریکا نخستین جلسه خود را برگزار کرد.
- ۱۸۱۲: تزار روسیه مرکز دوکنشین فنلاند را از تورکو به هلسینکی منتقل کرد.
- ۱۸۹۸: نیروهای انگلیسی با کمک مصر با سپاه ۱۵ هزار نفری سودانیها جنگیدند و سودانیها شکست خوردند.
- ۱۹۰۴: زادروز اقتصاددان انگلیسی جان آر. هیکس که بعدها نوبل اقتصاد گرفت و آثار مهمی درباره پول و نقدینگی نوشت.
- ۱۹۳۷: زادروز سیمور هرش، روزنامهنگار تحقیقی آمریکایی که افشاگریهای او در موضوعاتی مانند مای لای، واترگیت، ابوغریب و سوریه تأثیر تاریخی داشت.
- ۱۹۴۰: یک رزمناو آلمانی ناو هواپیمابر انگلیسی گلوریس را در دریای شمال غرق کرد و حدود ۱۲۰۰ نظامی کشته شدند.
- ۱۹۴۳: روزولت افزایش دستمزدها و قیمتها را برای مهار تورم ممنوع کرد.
- ۱۹۶۱: کشتی مسافربری دارا در ساحل دوبی منفجر شد و غرق گردید و ۲۳۸ تن کشته شدند.
- ۱۹۶۵: اراضی جلالیه، یعنی محل پارک لاله امروز، به شهرداری تهران واگذار شد تا در آنجا پارک ساخته شود.
- ۱۹۶۸: قانون اساسی جمهوری دموکراتیک آلمان بر پایه نظام سوسیالیستی اجرا شد، اما بیش از ۲۱ سال دوام نیاورد.
گردآوری: ساموئل (پیمان) سلاحی
کانال تلگرامی هرگز نخواهیم بخشید
