امروز در ایران و جهان چه گذشت دوازدهم فروردین ماه
1 April | 12 فروردین
🇮🇷 ایران
👑 زن ایتالیایی شاه اشکانی و مرگ فرهاد چهارم
📅 حدود 31 مارس تا 3 آوریل، 2 پیش از میلاد
فرهاد چهارم، شاه اشکانی ایران، به دست همسر ایتالیاییاش ترموزا مسموم شد. پسرش فرهادک نیز با مادرش همدست بود.
ترموزا از سوی روم به دربار ایران آمده بود و بسیاری از مورخان معتقدند فقط یک همسر عادی نبود، بلکه در عمل به سود دولت روم کار میکرد.
بعد از شکست سخت رومیان از ایران در نبرد حران، امپراتور روم برای بازگرداندن پرچمهای از دست رفته، با ایران معامله کرد. در همین روند، این زن ایتالیایی را نیز به دربار ایران فرستادند.
فرهاد چهارم شیفته او شد و با او ازدواج کرد.
ترموزا کمکم شاه را قانع کرد که پسران بزرگترش را به روم بفرستد. این کار عملاً آنان را به گروگان سیاسی تبدیل کرد. سپس او و پسرش فرهاد چهارم را از میان برداشتند و فرهادک با نام فرهاد پنجم به سلطنت رسید.
اما بزرگان ایران خیلی زود از نفوذ مادر و پسر، نزدیکی آنان به روم، و کنار گذاشتن منافع ایران ناراضی شدند. در نهایت فرهاد پنجم برکنار شد. این ماجرا یکی از نمونههای قدیمی نفوذ دربار خارجی در ساختار قدرت ایران بود.
📚 تأسیس نخستین بنیاد ترجمه و تألیف جهان در ایران
📅 آوریل 552 میلادی
در روزگار خسرو انوشیروان، در ایران نهادی برای ترجمه، تألیف و نگهداری کتاب تأسیس شد که آن را از نخستین نمونههای چنین مرکزی در جهان میدانند.
این مرکز در کنار خود یک کتابخانه عمومی هم داشت و هزینهاش را شخص شاه میپرداخت.
برای گردآوری آثار مهم، حتی پزشک مخصوص شاه، برزویه، به هند فرستاده شد و نتیجه آن، انتقال کلیله و دمنه به ایران بود.
چند قرن بعد نیز سامانیان در مرو مرکزی بزرگ برای کتاب، ترجمه و نسخهبرداری ایجاد کردند که از مهمترین مراکز علمی جهان قدیم به شمار میرفت.
💵 روزی که ریال ایران پولی بینالمللی شد
📅 27 مارس 1978 | اجرای رسمی از 1 ژوئیه 1978
صندوق بینالمللی پول در سال 1978 اعلام کرد که ریال ایران وارد جمع ارزهای مهم جهان میشود و در نظام «حق برداشت ویژه» قرار میگیرد.
این تصمیم در آن زمان یک موفقیت بزرگ برای ایران به شمار آمد، چون نشان میداد ایران در سطح جهانی به یک کشور ثروتمند، وامدهنده و دارای پول معتبر تبدیل شده است.
در آن دوره، ارزش پول ایران بسیار بالا بود؛ تا جایی که اسکناس 20 تومانی نزدیک به 3 دلار ارزش داشت.
🌍 سخنان شاه علیه نظم اقتصادی جهان
📅 نوروز 1357 | مارس 1978
محمدرضا شاه در آخرین مراسم رسمی سلام نوروزی خود، از بیعدالتی در نظام اقتصادی جهان انتقاد کرد.
او گفت نظم موجود، ناعادلانه و استثماری است و اگر ادامه پیدا کند، به انفجارهای سیاسی و اجتماعی خواهد انجامید.
این سخنان در رسانههای غربی چنین تفسیر شد که شاه بهطور غیرمستقیم آمریکا، دلار و نظم اقتصادی جهانیِ تحت رهبری غرب را نقد کرده است.
بعضی تحلیلگران بعداً گفتند همین مواضع، همراه با برخی چرخشهای سیاسی دیگر، موجب شد حمایت واشنگتن از شاه ضعیفتر شود.
⚔️ کودتای رشید عالی در عراق و پیامد آن برای ایران
📅 1 آوریل 1941
رشید عالی گیلانی، سیاستمدار ناسیونالیست عراق، با کمک گروهی از افسران ارتش در بغداد کودتا کرد و قدرت را به دست گرفت. او به آلمان نازی نزدیک بود و با نفوذ بریتانیا در عراق مخالفت میکرد.
انگلیس خیلی زود برای سرکوب او وارد عمل شد، چون عراق برای لندن فقط یک کشور مهم نفتی نبود؛ بلکه پایهای حیاتی برای فشار و حمله به ایران هم محسوب میشد.
پس از شکست رشید عالی، راه برای دخالت نظامی انگلستان در منطقه هموار شد و چند ماه بعد، در شهریور 1320، ایران هم اشغال شد.
به این معنا، شکست رشید عالی فقط یک تحول عراقی نبود؛ بلکه مقدمهای برای تغییر بزرگ در سرنوشت ایران بود.
🛩 صنایع و فنون
✈️ زادروز طراح هواپیماهای «یاک»
📅 1 آوریل 1906
الکساندر یاکوفلف، طراح برجسته هواپیماهای شوروی، در این روز به دنیا آمد.
او سازنده هواپیماهای معروف یاک بود؛ هواپیماهایی که در جنگ جهانی دوم و پس از آن شهرت فراوان یافتند.
یاکوفلف یکی از مهمترین چهرههای صنعت هوانوردی شوروی بود و نام او تا امروز در تاریخ هواپیماسازی باقی مانده است.
📰 در قلمرو رسانهها
📖 آغاز چاپ پاورقی داستان در مجله
📅 1 آوریل 1854
از این روز، رمان «اوقات سخت» نوشته چارلز دیکنز به صورت پاورقی در مجله منتشر شد.
این شیوه بعدها به یک الگوی رایج در مطبوعات تبدیل شد و سالها داستانهای دنبالهدار در روزنامهها و مجلات چاپ میشدند.
🌍 سایر ملل
🏛 واکنش روم به اندیشههای برابریخواهانه مزدک
📅 1 آوریل 527 میلادی
امپراتور روم شرقی، ژوستین، در این روز برادرزادهاش ژوستینیان را شریک حکومت کرد.
یکی از دلایل این تصمیم، نگرانی از گسترش اندیشههای مزدک، متفکر ایرانی، در قلمرو روم بود.
ژوستینیان با افکار برابریخواهانه و ضد اشرافی مخالف بود و بعدتر نیز با سختگیری فکری و دینی شناخته شد.
همین فشارها باعث شد برخی از فیلسوفان و متفکران به ایران پناه بیاورند.
🗳 نخستین رئیس آلمانیتبار مجلس نمایندگان آمریکا
📅 1 آوریل 1789
در نخستین جلسه مجلس نمایندگان آمریکا، فردریک موهلنبرگ به ریاست مجلس انتخاب شد.
او آلمانیتبار بود، اما با این حال اجازه نداد زبان آلمانی به زبان رسمی آمریکا تبدیل شود.
نظر او این بود که آمریکا نیازی به تعیین رسمی یک زبان ندارد و چنین کاری میتواند اختلافساز باشد.
🇸🇬 روزی که سنگاپور کلنی انگلستان شد
📅 1 آوریل 1867
سنگاپور در این روز رسماً به یک کلنی بریتانیا تبدیل شد.
این منطقه بهخاطر موقعیت راهبردیاش در مسیر تجارت دریایی، برای لندن اهمیت زیادی داشت.
سنگاپور بعدها از مالزی جدا شد و به کشوری مستقل تبدیل شد؛ کشوری کوچک اما بسیار ثروتمند و مؤثر در اقتصاد جهانی.
⚖️ قانونی شدن «مرگ راحت» در هلند
📅 1 آوریل 2002
پارلمان هلند در این روز اوتانازی یا «مرگ با کمک پزشک» را قانونی کرد.
منظور از این قانون، پایان دادن به زندگی بیماری است که درد شدید و بیماری درمانناپذیر دارد، آن هم با رضایت خود بیمار و زیر نظر پزشک.
این تصمیم یکی از بحثبرانگیزترین تحولات حقوقی و اخلاقی دوران معاصر بود.
⚖️ خشم قضات و وکلا در پاکستان
📅 مارس 2007
پس از تعلیق رئیس دیوان عالی پاکستان به دست پرویز مشرف، قضات و وکلای پاکستانی دست به تظاهرات گسترده زدند.
این اعتراضها فقط صنفی نبود؛ بهتدریج به یک بحران سیاسی تبدیل شد و در نهایت به تضعیف موقعیت مشرف انجامید.
🚨 قاچاق جهانی زنان و دختران
📅 گزارشهای 2007
رسانهها در این دوره گزارش دادند که هر سال صدها هزار زن و دختر از کشورهای مختلف به قاچاقچیان انسان سپرده میشوند و در کشورهای دیگر به بردگی جنسی کشیده میشوند.
این پدیده نشان میدهد که فقر، فساد، بیثباتی و ضعف دولتها چگونه میتوانند به شکلگیری شبکههای پیچیده جنایت سازمانیافته منجر شوند.
🐻 خرسهای قطبی در خطر
📅 دهه 2000
گرمشدن زمین و آبشدن یخهای قطبی، زندگی خرسهای قطبی را با خطر جدی روبهرو کرده است.
با از بین رفتن زیستگاهها و منابع غذایی، این حیوانات بهتدریج کمیابتر شدهاند.
این مسئله یکی از نمادهای روشن بحران محیط زیست در جهان امروز است.
📷 پوتین در روزگار افسر اطلاعاتی شوروی
📅 عکس منتشرشده از سال 1988 | بازنشر در 2009
یک عکاس آمریکایی مدعی شد مردی که در عکسی از میدان سرخ مسکو دیده میشود، ولادیمیر پوتین است؛ در زمانی که هنوز یک افسر اطلاعاتی شوروی بود.
این عکس دوباره بحثهایی را درباره پیشینه امنیتی پوتین و نوع نگاه او به غرب زنده کرد.
📌 برخی دیگر از رویدادهای 1 آوریل
- 🏰 1815: اوتو فون بیسمارک، معمار وحدت آلمان، متولد شد.
- 🚔 1924: هیتلر به اتهام کودتای نافرجام مونیخ به زندان محکوم شد.
- ⚓ 1937: عدن بهطور رسمی کلنی انگلستان شد.
- 🇪🇸 1939: جنگ داخلی اسپانیا با پیروزی فرانکو پایان یافت.
- 🧱 1948: محاصره برلین غربی آغاز شد.
- 🇨🇾 1955: جنبش استقلالطلبی قبرس علیه بریتانیا آغاز شد.
- ⚖️ 2001: اسلوبودان میلوشویچ دستگیر شد.
- ☢️ 2010: شبکه ABC گزارش داد شهرام امیری به آمریکا پناهنده شده است.
جمعبندی
1 آوریل در تاریخ، روزی است که در آن هم نفوذ و توطئه در دربارها دیده میشود، هم قدرت دانش و ترجمه در ایران باستان، هم اوج اعتبار پول ملی ایران، و هم نشانههایی از رقابت قدرتها، استعمار، بحران جهانی و تحولات فکری و رسانهای.
