📰 امروز در ایران و جهان چه گذشت هفتم فروردین ماه
📅 ۲۷ مارس
🏛️ ایران
🔥 روزی که حلاج، ایرانیِ انقلابی، اعدام شد
در ۲۷ مارس سال ۹۲۲ میلادی، حسین بن منصور، مشهور به حلاج، صوفی، نویسنده، شاعر، آموزگار و متفکر ایرانی، به تصمیم وزیر خلیفه عباسی، مقتدر، با قساوت بسیار در بغداد اعدام شد. حلاج در سال ۸۵۸ میلادی در «طور بیضاء» از ایالت فارس به دنیا آمده بود و در زمان مرگ ۶۴ سال داشت.
حلاج صرفاً یک عارف گوشهنشین نبود؛ او متفکری اجتماعی و معترض به نظم نابرابر زمانه بود. در اندیشه او، جامعه نباید بر پایه استثمار، مالکیت بزرگ و شکاف طبقاتی استوار باشد. او بهنوعی از برابری اقتصادی و اجتماعی مردم سخن میگفت و خواهان جامعهای بود که در آن طبقه و تبعیض جایگاه نداشته باشد.
او سفرهای بسیار کرد؛ از دریای سرخ تا خلیج بنگال را دید و در هر جا افکار خود را میان مردم گسترش داد. بر خلاف بسیاری از متفکران قرون میانه که در سطح نخبگان مینوشتند و میاندیشیدند، حلاج اندیشه خود را به میان تودهها برد. همین ویژگی، او را به خطری واقعی برای دستگاه خلافت بدل کرد.
حلاج درباره اندیشههای بودا، مانی، فلاسفه یونان و نیز آرای مزدک مطالعه کرده بود. او از جنبشهایی چون قرامطه که ایرانیان در آن نقش داشتند حمایت میکرد و با این موضع، عملاً با ساختار سیاسی عباسیان که بر سیادت عرب در سرزمینهای اسلامی تکیه داشت، درافتاده بود.
دستگاه خلافت برای حذف او نیاز به بهانه مذهبی داشت. از همین رو، نخست او را به تأیید حمله قرامطه به خانه کعبه متهم کردند. سپس جمله مشهور او، یعنی «انا الحق»، دستاویز شد. حلاج در حال خلسه گفته بود که هرچه میگوید حقیقت است، اما حکومت این عبارت را بهعنوان ادعای خدایی، کفر و شرک تفسیر کرد.
او را در زندان بغداد شکنجه کردند و سپس کشتند. روایت شده است که پیش از اعدام، هزار تازیانه بر او زدند و دست و پایش را بریدند، اما او این همه را تحمل کرد و خم به ابرو نیاورد.
در برخی منابع، روز اعدام حلاج ۲۶ مارس ذکر شده است، اما مشهورترین روایت همان ۲۷ مارس است.
🇮🇷 ایران زیر بار سازشی که ناقض حاکمیت ملی باشد نمیرود
در هفتم فروردین ۱۳۴۱، دکتر علی امینی، نخستوزیر وقت ایران، اعلام کرد که ایران خواهان روابط دوستانه با شوروی است، اما هرگز زیر بار آن نوع سازش و نرمشی نخواهد رفت که ناقض حاکمیت و استقلال ملی باشد.
او تصریح کرد که ایرانیان، با توجه به تجربه طولانی مداخلات خارجی در امور کشور، نسبت به چنین سازشهایی بسیار حساساند و آن را نمیپذیرند. امینی تأکید داشت که اگر مسکو خواهان دوستی واقعی با تهران است، نباید چیزی بخواهد یا کاری بکند که استقلال ملی ایران را مخدوش کند.
این سخنان در سالروز پایان جنگ رسانهای ایران و شوروی بیان شد. این جنگ تبلیغاتی عمدتاً رادیویی، در فروردین ۱۳۳۸ شدت گرفته بود. حتی شوروی در مرزهای شمالی ایران بلندگو نصب کرده بود تا مرزنشینان به تبلیغات ضد دولتی گوش دهند. البته جنگ سرد تهران و مسکو پیش از آن نیز، در پی نزدیکی ایران به آمریکا و پیوستن آن به بلوک غرب، عملاً آغاز شده بود؛ اما در اواخر دهه ۱۳۳۰ شدت بیشتری یافت.
🌍 سایر ملل
🤝 احتمال بازگشت جهان به دوران اتحادیهسازی
در مارس ۲۰۰۷، ژاپن و استرالیا یک پیمان امنیتی مشترک امضا کردند؛ پیمانی که از نگاه تحلیلگران میتوانست نشانهای از بازگشت جهان به دوره جدیدی از اتحادیهسازی نظامی باشد.
به تعبیر برخی ناظران، این نوع یارگیریها، جهان را به فضای قرن بیستم بازمیگرداند؛ دورانی که امنیت، بیش از آنکه بر نظم جهانی تکیه کند، بر زنجیره پیمانها، بلوکبندیها و اتحادهای راهبردی استوار بود.
در تفسیرهای آن زمان یادآوری شده بود که ژاپن در جنگ جهانی دوم با شعار بیرون راندن اروپاییان از آسیا، به جنگ در این منطقه وارد شد. همچنین اشاره میشد که مهاجران انگلیسی در استرالیا، همانند مهاجران اروپایی در آمریکای شمالی، با حذف و عقبراندن بومیان، ساختار جمعیتی جدیدی پدید آوردند. از این منظر، پیمانهای جدید تنها قراردادهای امنیتی نبودند، بلکه بخشی از ادامه رقابت تاریخی قدرتها در آسیا و اقیانوسیه به شمار میرفتند.
🌬️ «ویندفارم»؛ شغلی تازه در جهان جدید
در دهههای اخیر، مشاغل جدیدی در جهان پدید آمدهاند که برخی از آنها نهتنها سودآورند، بلکه مورد تشویق دولتها و نهادهای جهانی نیز قرار میگیرند. یکی از این مشاغل، ایجاد مزرعه بادی یا Wind Farm است.
در این الگو، فرد یا شرکت با خرید زمینی در منطقهای بادخیز و نصب توربینها، برق تولید میکند؛ آن هم بدون استفاده از سوختهای فسیلی آلاینده. در مارس ۲۰۰۷، انجمن بینالمللی حفظ محیط زیست با صدور بیانیهای از ایجاد این نوع تأسیسات حمایت کرد و رسانهها نیز به بازتاب آن پرداختند.
اهمیت این تحول در آن بود که برای نخستین بار، نوعی سرمایهگذاری نسبتاً ساده اما همسو با منافع عمومی، محیطزیست و آینده انرژی، بهعنوان یک الگوی اقتصادی قابل تقلید معرفی میشد.
⚔️ ناآرامیهای شیعهنشین عراق در مارس ۲۰۰۸
در فاصله ۲۵ تا ۲۷ مارس ۲۰۰۸، عراق شاهد درگیریهای سنگینی بود که عمدتاً میان نیروهای دولتی عراق و میلیشیای وابسته به مقتدی صدر، یعنی سپاه المهدی، رخ داد. در این سه روز، دستکم ۱۰۵ نفر کشته و دهها نفر زخمی شدند.
این درگیریها در حالی شدت گرفت که سناتور جان مککین و سپس دیک چنی، معاون رئیسجمهور آمریکا، مدعی بودند اوضاع عراق رو به آرامش است. اما همزمان، انفجارهایی در کربلا، بعقوبه، بغداد و موصل رخ داد و بخشی از بغداد، از جمله منطقه سبز و تأسیسات حساس دولتی و سفارت آمریکا، هدف راکت قرار گرفت.
نوری المالکی، نخستوزیر وقت عراق، به گروههای مسلح در بصره و دیگر شهرهای شیعهنشین سه روز مهلت داده بود که سلاح خود را زمین بگذارند. این لحن تند، که پیشتر سابقه نداشت، به تشدید بحران انجامید. همزمان در مناطق شیعهنشین، از جمله محله صدر بغداد، تظاهراتی علیه المالکی شکل گرفت و حتی شعارهایی در مخالفت با او سر داده شد.
در آن روزها، برخی از مفسران آمریکایی تصریح میکردند که آرامش نسبی ماههای پیشین عراق، تا حد زیادی محصول نقش ایران بوده است.
✊ ادامه اعتراض جهانی به تعرض ناتو به لیبی
در ۲۶ مارس ۲۰۱۱، حمله نظامی دولتهای عضو ناتو به لیبی وارد هشتمین روز خود شده بود و همزمان، تظاهرات ضدجنگ در شهرهای مختلف جهان ادامه داشت؛ از لندن و رم تا بلگراد و واشنگتن.
شعارهای معترضان معنادار و تند بود:
- نفت از خون لیبیاییها مهمتر شده است
- انهدام یک کشور به جرم داشتن نفت
- ننگ بر روسیه که قطعنامه را وتو نکرد
- تعرض ناتو به لیبی، بازگشت استعمار است
- جنگ، جنگ میزاید
- کامرون برای مدارس پول ندارد، اما برای جنگ بله
برخی مفسران روس در همان زمان نوشتند که روسیه با خودداری از وتوی قطعنامه شورای امنیت، عملاً از جایگاه قدرت جهانی عقب نشست. از نگاه آنان، ماجرای لیبی فقط مسئله یک کشور نبود، بلکه آغاز مرحله تازهای از سلطهگری غرب با پوشش حقوق بشری و مداخلهگرانه بود.
برخی صاحبنظران آمریکایی نیز تصریح میکردند که ایالات متحده در پرونده لیبی، تحت تأثیر پاریس و لندن قرار گرفت و وارد جنگی شد که برای منافع ملی آمریکا ضرورت مستقیم نداشت.
📌 برخی دیگر از رویدادهای ۲۷ مارس
🔹 در ۱۵۱۲، هوان پونسه دو لئون نخستین اروپایی بود که به فلوریدا پا گذاشت.
🔹 در ۱۶۶۸، پادشاه انگلستان منطقه بمبئی را به کمپانی هند شرقی بخشید.
🔹 در ۱۸۸۴، تلفن راه دور برای نخستین بار میان نیویورک و بوستون آغاز به کار کرد.
🔹 در ۱۹۴۱، هیتلر پس از برکناری پرنس پل در بلگراد، دستور تصرف یوگسلاوی را صادر کرد.
🔹 در ۱۹۶۲، کاظمزاده ایرانشهر، روشنفکر و فرهنگدوست ایرانی، در سوئیس درگذشت.
🔹 در همان سال، ایران رسماً دارای شرکت ملی هواپیمایی «هما» شد.
🔹 در ۱۹۶۴، زلزلهای بزرگ در آلاسکا روی داد و خسارات سنگینی بر جای گذاشت.
🔹 در ۱۹۶۸، یوری گاگارین، نخستین انسان فضانورد، در سانحه هوایی کشته شد.
🔹 در ۱۹۷۷، برخورد دو هواپیمای جمبوجت در جزایر قناری ۵۸۳ کشته برجا گذاشت.
🔹 در ۱۹۹۰، آمریکا «تلویزیون مارتی» را برای تبلیغ علیه کوبا راهاندازی کرد.
🔹 در ۱۹۹۸، سازمان غذا و داروی آمریکا قرص ویاگرا را برای عرضه به بازار تأیید کرد.
📌 جمعبندی تحلیلی
رویدادهای ۲۷ مارس یک محور مشترک دارند:
👉 تقابل آگاهی با قدرت، و عدالت با ساختار سلطه.
از حلاج که اندیشه برابری را به میان مردم برد و به همین دلیل حذف شد، تا عراق و لیبی که در آنها قدرت، رسانه، نفت و امنیت در هم تنیدند، یک حقیقت تکرار میشود:
هرگاه آگاهی عمومی رشد کند، ساختارهای نابرابر احساس خطر میکنند؛
و هرگاه قدرت از عدالت و مشروعیت تهی شود، ناچار به سرکوب، تبلیغات یا جنگ پناه میبرد.
✍️ گردآوری: پیمان (ساموئل) سلاحی
